Het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) en het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (Huygens ING) hebben archieven in kaart gebracht rond Nederlanders die geleden hebben onder de Duitse en de Japanse bezetting. Dit samenwerkingsproject heeft geresulteerd in de website www.oorlogsgetroffenen.nl, en werd gesubsidieerd door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).

Context

Al tijdens de bezetting werd door de Nederlandse regering in Londen nagedacht over de opvang van oorlogsgetroffenen. Na de bevrijding begon de opbouw van een wettelijk stelsel voor de financiële ondersteuning van slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog in Nederland en Nederlands-Indië. Nieuwe overheidsorganen namen de aanvragen voor een verzetspensioen of een uitkering in behandeling en er ontstonden organisaties die zich toelegden op medische zorg en maatschappelijk werk. Ook dienden de rechten van oorlogsgetroffenen die tijdens de oorlog systematisch van hun bezittingen waren beroofd te worden hersteld. Teruggekeerde gevangenen zetten belangenorganisaties op.

Repatrianten te Amsterdam. Ad Windig, collectie Maria Austria Instituut

Archieven

Bij het uitvoeren van al deze activiteiten - die in sommige gevallen nog tot op de dag van vandaag worden verricht - zijn archieven gevormd. Dit zijn zowel particuliere als overheidsarchieven. De komende jaren zullen veel van deze organisaties ophouden te bestaan of worden hun taken overgedragen aan andere instellingen. De ervaring leert dat de archieven dan nogal eens vergeten worden. Dat moet worden voorkomen - deze archieven behoren immers tot het erfgoed van de Tweede Wereldoorlog.

Voor een breed publiek beschikbaar via internet

Het onderzoek dat deze archieven in kaart brengt is uitgemond in de digitale onderzoeksgids www.oorlogsgetroffenen.nl. Behalve beschrijvingen van de vele archieven en verwijzingen naar de vindplaatsen ervan, bevat deze digitale gids ook audiovisueel materiaal. Het spreekt vanzelf dat de instituten rekening houden met de geldende privacywetgeving.

Indische repatrianten tijdens de overtocht naar Nederland. Collectie NIOD

Onderzoeksgids Opsporing en Verificatie

De samenstelling van de gids Sociale Zorg en Rechtsherstel Oolrogsgetroffenen liep parallel aan een ander project van het Huygens ING en het NIOD, namelijk de vervaardiging van de Onderzoeksgids Opsporing en Verificatie 1944-heden. Deze gids bracht archieven en collecties in kaart op het terrein van de repatriëring, opsporing en verificatie van slachtoffers van de Duitse en Japanse bezetting.