Nederland in de wereld. Opstellen bij honderd jaar Rijks Geschiedkundige Publicatiën

Onder eindredactie van S.C. Derks

In 2002 vierde het voormalige Instituut voor Nederlandse Geschiedenis het honderdjarig bestaan van de Rijks Geschiedkundige Publicatiën (RGP). Bij dit jubileum verscheen een bundel van bijna dertig essays waarin de Nederlandse geschiedenis wordt belicht met de uitgaven van het ING als uitgangspunt.

Het overkoepelende thema van de essays is ‘Nederland in de wereld’: de invloed die Nederland buiten zijn landsgrenzen heeft gehad en de soms ingrijpende invloed van die buitenwereld op de Nederlandse geschiedenis. De gebundelde artikelen bestrijken de geschiedenis van Nederland van de opstand der ‘Batavieren’ tot het afscheid van het koloniaal imperium in Indië. Sommige richten zich expliciet op langetermijnprocessen, andere behandelen sprekende thema’s of belangrijke episodes uit de Nederlandse geschiedenis. Zo zijn er bijdragen over de uitvinding van de verrekijker, het reilen en zeilen van de VOC, de zoektocht van Willem van Oranje naar bondgenoten, en het liberalisme van Thorbecke.

De essays zijn geschreven door ter zake kundige historici uit binnen- en buitenland. De bundel laat zien wat historici belangrijk vinden aan het verleden van Nederland en hoe zij met hun bronnen omgaan. En passant krijgt de lezer ook een indruk van de rijkdom en veelzijdigheid van de uitgaven van het ING.

Inhoud

1. Woord vooraf
2. E. Jonker, Proloog, Van bouwsteen tot ornament?
3. H.C. Teitler, Tacitus, Bataven en Romeinen
4. E.J. Harenberg, Oorkondenvervalsing in het teken van nieuwe machtsverhoudingen
5. D.E.H. de Boer, Berekening of toeval. Clustering als permanente in de middeleeuwse geschiedenis der Nederlanden
6. W.P. Blockmans, Het democratisch deficit
7. P.W. Klein, De ‘Moedernegotie’
8. L. Noordegraaf, Nederlandse handelsgeschiedenis in de late Middeleeuwen en vroegmoderne tijd. Een opmaat tot de Gouden Eeuw?
9. H.F.K. van Nierop, Willem van Oranje zoekt bondgenoten in het buitenland
10. O.P. Grell, Vroomheid en wereldsheid: Johan Radermacher (1538-1617), een humanistisch koopman van de hervormde diaspora
11. J.L. Price, De Republiek der Verenigde Nederlanden als middelpunt van Europa: de onderhandelingen voor het bestand van 1609
12. K. van Berkel, ‘Seecker instrument om verre te sien’. Rondom de geboorte van de telescoop
13. B.W. Meijer, Noorderlicht in Rome
14. H.J.M. Nellen en C.M. Ridderikhoff, De briefwisseling van Hugo de Grotius. Zijne excellentie en het getal van het beest
15. P.J.A.N. Rietbergen, Door andermans ogen: de ‘leeuw met het boek’ bekijkt de ‘leeuw met het zwaard’
16. W. Otterspeer, Onder professoren
17. J.R. Bruijn, De zeeslag op de vlakte van Schoneveld op 7 juni 1673 verhuld en onthuld in documenten
18. R. van Gelder, De eerste Nederlandse bedrijfsgeschiedenis. Pieter van Dams Beschryvinge van de Oostindische Compagnie
19. J.Y.H.A. Jacobs, Splijtzwam of teken van eenheid? Het bisschopsambt ten behoeve van de Cleresie vanuit de Romeinse Bescheiden
20. N.C.F. van Sas, Nieuwe ambities voor een groter Nederland
21. J.H. Drentje, Drie Duitslandreizigers: Cousin, Thorbecke en Sanz del Rio en het organische liberalisme
22. M. Kuitenbrouwer, Het ethisch imperialisme van Snouck Hurgronje
23. H. te Velde, Een deftige waarnemer van de parvenu-staatkunde. W.H. de Beaufort en de Eerste Wereldoorlog
24. Chr. Van Fraassen, Dorpsbestuur op Ambon: experimenteren met democratie
25. D. Engelen, De stille kracht van sectie stiekem. De rapportage van de Centrale Inlichtingendienst
26. P.J. Drooglever, Een mooie toekomst samen. Groter Nederland en het Indonesisch nationalisme
27. W.Th.M. Frijhoff, Epiloog. Hoe vaderlands blijft het verleden? Nationale geschiedschrijving en internationale bronnenuitgaven

Nederland in de wereld. Opstellen bij honderd jaar Rijks Geschiedkundige Publicatiën, S.C. Derks (red.) Horizonreeks. Den Haag, 2002. ISBN: 90-5352-773-7