1 14 WILLEM GILLISZ. VAN WISSEKERKE heeft wel eens aanleiding gegeven tot verwarring/' Het wezenlijke in deze passage bij Nagt glas schijnt terug te gaan op de volgende mededeeling in Cardanus' tweede uitgave van ,,De Subtilitate" (1554, Basel), die ontbreekt in de eerste, aanzienlijk minder behandelen- de, uitgave van 1550 l). Op pag. 452--453 bespreekt Cardanus verschillende merkwaardige uitvindingen, o.a. een merkwaardigen, kunstig gemaakten stoel voor Karel V, vervaardigd door den bekwamen construc- teur Ianellus Turrianus Cremonensis. Deze heeft ook, zegt Cardanus, de vroeger door Gulielmus Zelandinus gemaakte ,,machina universalis", die verwaarloosd was en in verval geraakt, nadat hij -- Cardanus -- haar weer aan het licht had gebracht, geheel hersteld. Daar- op heeft Turrianus nog een ander planetarium naar dit model voor Karel V geconstrueerd, waarop o.a. ook de tijd was af te lezen. Cardanus beschrijft dit tamelijk uitvoerig 2 ). Er blijven dus nog open vragen bij Nagt- l ) De editie van 1550 is: Hieronymi Cardani Medici Mediolanensis De Subtilitate Libri X X I . . . . Norinbergae apud Joh. Petreium, iam primo impressum . . . . Anno MDL. De editie van 1554 is: Hieronymi Cardani Mediolanensis De Subtili- tate Libri X X I . Nunc demum recognati atque perfecti . . . . Basileae per Ludovicum Lvcivm, Anno 1554. De passage over Gulielmus Zelandinus komt ook voor, met iets ge- wijzigden tekst, in de verzamelde werken, uitg. Lyon 1663; deel III, p. 612, en in de editie van 1582 (Basileae, H. Petri) p. 478. Alle 4 boeken ex. Gott. Un. Bibl. a ) Tekst bij Cardanus, De Subtilitate, ed. 1554; bldz. 452--453: ,,Simili ratione inuentum est, ut Caesaris sedes ita disponeretur, ut quocunque situ constituatur, ille immobilis accommode dum vehitur sedeat . . . . Ianellus Turrianus Cremonensis, cuius etiam supra memini- mus, uir acris ingenij multa talia aut incognouit, aut ab alijs ex cogi- t a t a in melius traduxit. Quemadmodum machinam illam mundi uniuer- salem olim ä Gulielmo Zelandino fabricatam atque dissolutam, in tene- brisque per incuriam marcescentem, cum ego quodam bono fato ad instaurandum bonas artes etiam obiter non minus quam ex industria natus, in lucem reuocassem, Ianellus in integrum earn restituit". (In de tekst der editie van 1663, p. 612 is de zin weggevallen, die Torriani als
Page 113
Page 115
