Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#erfgoed
#scheepvaart
#onderwijs
#archieven
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#recht
#gender
#inclusiviteit
#slavernij
#natuur en milieu
Gepubliceerd op 19-12-2016
Door Gemma Blok

Ach moederlief, toe drink niet meer

Een versie van deze blog is eerder verschenen op de website van de Volkskrant.

Op 1 november lanceerden 11 Nederlandse zorgorganisaties een Alcoholmanifest. Ze stellen onder meer voor de prijs van alcohol te verhogen en reclames ervoor te verbieden. Sinds enkele jaren drinken duizenden Nederlanders in februari een maand lang geen alcohol in het kader van de actie “Ik Pas’. Kortom: er lijkt een nieuwe drankbestrijding te ontstaan. Dit keer is niet, zoals in de negentiende eeuw, de drinkende arbeider het doelwit van de beschavingsarbeid, maar de hoogopgeleide vrouw.  

Rond 1900 was de eerste golf van drankbestrijding in Nederland op een piek. Geheelonthouders van allerhande signatuur, van katholiek tot en met socialistisch, bonden de strijd aan met de heerschappij van Koning Alcohol. Ze marcheerden door de straten achter fluwelen banieren en organiseerden lezingen ‘met lichtbeelden’ over de nadelige gevolgen van alcohol. Favoriet thema was het arbeidersgezin dat aan de bedelstaf raakte door het onmatige drinken van vader. De drankbestrijding was een van de grootste sociale bewegingen die ons land ooit kende. Hij was ook invloedrijk. De Drankwet van 1880, die onder meer de verkoop van alcohol reguleert, was er een direct resultaat van, net als het ontstaan van de verslavingszorg begin twintigste eeuw. In consultatiebureaus voor alcoholisme probeerden geheelonthouders drankzuchtigen te steunen in een sober bestaan. Ze hielden hen voor, bij ieder glas te denken aan het leed dat zij hun kinderen aandeden.

Binnen de drankbestrijding 2.0 lijkt de hoger opgeleide vrouw aan de beurt om te worden gedisciplineerd. Alcohol leek ooit de vriend van de moderne vrouw. Eindelijk mochten we vanaf de jaren zestig met de mannen meedrinken, na lang te zijn geweerd uit de kroeg. In Sex and the City en Bridget Jones’ Diary dronken vrijgevochten singles liters witte wijn: dat was stoer en gezellig. Terwijl de drankconsumptie in westerse landen daalt, is er één groep waarin het stijgt: hoger opgeleide vrouwen. Dit wordt steeds meer gezien als problematisch, vanwege de relatie tussen alcoholgebruik en borstkanker. Deskundigen, zoals in ons land psychiater René Kahn, komen met apocalyptische waarschuwingen: per glas stijgt de kans op borstkanker met 10%. De Engelse Chief Medical Officer Sally Davies maande vrouwen recentelijk om bij ieder wijntje bewust stil te staan bij de risico’s. Op de website van het alcoholmanifest, onder het kopje ‘Alcohol schaadt de gezondheid’, pronkt een angstwekkende afbeelding van een door kanker aangetaste borst.

De toename van borstkanker is uiteraard een vreselijk gegeven. Maar de nadruk erop in de huidige alcoholvoorlichting geeft te denken. Mannen drinken nog altijd meer dan vrouwen, maar worden niet opgeroepen om bij ieder glas te denken aan de gevaren van levercirrose, of darmkanker. Terwijl 10 % van alle kankergevallen onder Europese mannen kan worden toegeschreven aan alcohol, tegenover 3% bij vrouwen, moeten vrouwen hun pas verworven feestvreugde inruilen voor zorgen over hun borsten.

De drankstrijd 2.0 komt echter ook vanuit vrouwen zelf. Zo betogen de ‘Soberistas’, een groep Britse geheelonthoudsters, dat de vrouwenemancipatie dreigt te verdrinken in een rivier van Chardonnay. In The sober revolution (2013) presenteren Sarah Turner en Lucy Rocca de geheelonthouding als aantrekkelijke lifestyle keuze: ‘Letting go of the alcohol crutch means empowering yourself’. Getuige het succes van hun website www.soberistas.com slaat de boodschap aan. Dit is bovendien maar een van de vele internetfora voor problematisch drinkende vrouwen. Ook publiceren ex-drinksters boeken en ze houden Ted Talks, waarin ze openlijk praten over hun onmatige inname van wijn.

Sommigen constateren als twintiger al dat ze een probleem hebben, zoals de Nederlandse studente Lois Bisschop (Ik ben Loïs en ik drink niet meer, 2015). De meesten echter merken rond hun 40e dat ze de drank niet kunnen laten staan, zoals de Amerikaanse Lisa Smith, de Schotse Rachel Black, en de Nederlandse Mariëtte Wijne, schrijfsters van respectievelijk Girl walks out of a bar (2016), Sober is the new black (2014) en Nou, nog eentje dan (2011). Ze beschrijven hoe ze tijdens de studie dronken als een kerel, waarna alcohol als ontspanner hen hielp zich te handhaven in een competitieve werkomgeving en/of tijdens de tropenjaren met kleine kinderen. Maar de kosten van de dagelijkse wijntjes namen toe. Vrouwen gingen snauwen tegen hun gezin, kregen black-outs, of belandden in gênante situaties.

De geestig schrijvende Soberistas zijn een stuk beter te pruimen dan de bloedserieuze drankbestrijders van weleer. Toch zijn ook zij bevoogdend. Ze manen vrouwen hun tijd niet te verspillen aan drinken. The sky is the limit als je nuchter leeft: je kunt een bedrijf oprichten, het ene boek na het andere publiceren, of een therapeutische praktijk beginnen. Het is een dubbele boodschap: carrièredruk is volgens de Soberistas een belangrijke achtergrond van het vrouwelijke probleemdrinken, maar zelf leggen ze de lat ook hoog.      

De drankstrijd 2.0 weerspiegelt kortom de eisen die we als samenleving zijn gaan stellen aan het individu – eerst aan mannen, nu ook aan vrouwen. Minder dan een gedisciplineerd, productief én succesvol leven is niet genoeg. De burger moet zijn of haar ‘innerlijk potentieel’ ten volle uitbaten en draagt bovendien verantwoordelijkheid voor de eigen gezondheid. Nu hebben we andere maatschappelijke problemen dan rond 1900. Het gaat niet langer om het verheffen van de arbeidersklasse, maar om problemen als verslavingen, burn-out en stress. Burgers moeten leren omgaan met de verleidingen van het consumptie-Walhalla en de lasten van de prestatiemaatschappij. Binnen dit beschavingsoffensief zijn hoger opgeleide, drinkende vrouwen – naast jongeren – een nieuw doelwit.

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.