Het ANRI in Jakarta

Jakarta, eind oktober 2016. De voortekenen van de regentijd zijn onmiskenbaar. Het regent al regelmatig; soms kleine buitjes en af en toe ook tropische watervallen die met donderend geraas vol dikke druppels uit de lucht komen. Ideaal weer om onderzoek te doen op het Arsip Nasional Republik Indonesia (ANRI). Wij – mijn stagiaire Celine Giesbers en ik – zijn niet de enige bezoekers. De studiezaal wordt alle dagen goed bezocht. De Nederlanders haal je er meteen uit.

Ja, Nederlandse onderzoekers reizen af naar de Indonesische hoofdstad om archiefmateriaal te raadplegen dat niet of niet volledig in Nederland aanwezig is. Zo zit er een collega van het IISG die VOC-materiaal wil inzien; materiaal dat meer inzicht moet verschaffen in slavenhandel en slavernij in Azië ten tijde van de zogenoemde Edele Compagnie. Een historicus verbonden aan de VU houdt zich met een heel ander onderwerp bezig: het federalisme in de Indonesische archipel in de jaren 1945-1950. En als wij er zijn loopt er ook een gepensioneerd 'Wagenings' toxicoloog rond die op latere leeftijd archeologie is gaan studeren en zich verdiept in aspecten van het (veld)werk van Eugène Dubois op Java.

Johannes van den Bosch
Celine en ik hebben op onze beurt ruim twee weken uitgetrokken om bronnen te raadplegen die meer licht zouden kunnen werpen op de wederwaardigheden van Johannes van den Bosch (1780-1844) tijdens zijn eerste verblijf in de Indonesische archipel in de jaren 1799-1810. Ons bezoek aan het ANRI staat in het teken van de biografie van Van den Bosch die volgend jaar het licht zal zien. Voor wie deze in zijn tijd zeer bekende persoon – een echte BN-er avant la lettre – niet op het netvlies heeft staan: Johannes van den Bosch is de geschiedenis ingegaan als oprichter van de Maatschappij van Weldadigheid (1818) met haar Koloniën van Weldadigheid in Oost-Nederland en België, en als degene die het Cultuurstelsel in de Indonesische archipel heeft ingevoerd (1830). Veel is er niet bekend over zijn jongere jaren, jaren waarin hij de basis legde voor denken en doen later in zijn leven.

De periode waar het ons hier in Jakarta om gaat, de jaren rond 1800, is een lastige wat bronnen betreft. De VOC is formeel dood verklaard. De Bataafsche Republiek en haar diverse opvolgers hebben noch de middelen, noch de mogelijkheden om door te pakken en het oude VOC-stelsel te vervangen door iets nieuws, gebaseerd op de ideeën die eind achttiende eeuw een aardverschuiving teweeg brachten. Het nieuwe stelsel onder Willem I laat nog jaren op zich wachten. Deze 'Age of Transition' heeft duidelijk sporen nagelaten in de archieven, in de negatieve zin des woords wel te verstaan. De vindplaatsen zijn verspreid over Den Haag, Parijs, Londen, Jakarta, om de belangrijkste te noemen, en daarbinnen weer over een groot aantal institutionele en persoonsarchieven. Het is sprokkelen om een goed beeld te krijgen van wat er zich in die circa 15-20 jaar heeft afgespeeld. Voor de goede orde: het materiaal is zeer, zeer omvangrijk en voor een deel niet meer in goede staat.

Digitalisering
Daarom is het zo belangrijk dat er al weer jaren geleden projecten en samenwerkingsverbanden van de grond zijn gekomen die tot doel hebben om dat verspreide materiaal beter toegankelijk te maken voor onderzoek en om de teloorgang ervan het hoofd te bieden. Het toverwoord is: digitalisering. In 2011 is er in dat kader een 'Memorandum of Understanding' getekend tussen het Arsip Nasional Republik Indonesia (ANRI) in Jakarta en de NGO The Corts Foundation (TCF), die op haar beurt in Nederland samenwerkt met en gesteund wordt door diverse (onderzoeks)instellingen. Het heeft geresulteerd in de website 'sejarah nusantara' (letterlijk vertaald 'geschiedenis van de archipel'), waarop overwegend zeventiende- en achttiende-eeuwse VOC-bronnen beschikbaar worden gesteld (wel even inloggen). Daarnaast bestaan er goede relaties tussen het ANRI en het Nationaal Archief (NA) in Den Haag die grotendeels in het kader staan van digitalisering van de archieven in Jakarta en hopelijk in de toekomst ook die elders in de wereld waar Nederlanders actief zijn geweest. Wil je onderzoek doen in Jakarta dan bekleedt het NA overigens een spilfunctie met zijn aanbevelingsbrieven om toegang te krijgen tot de studiezaal van het ANRI.

Maar er is nog heel veel werk aan de winkel. Vele kilometers archief liggen in de goed geoutilleerde magazijnen in Jakarta te wachten om geraadpleegd en/of gedigitaliseerd te worden. En dan denk ik vooral aan andere dan bestuurlijke of diplomatieke stukken die in 'sejarah nusantara' meegenomen zijn, zoals de notariële en 'criminele' archieven. Die geven inzicht in het economische, sociale en culturele reilen en zeilen van (groepen) individuen, van gewone mensen die doorgaans in de archieven begraven blijven: Javanen, Chinezen, Europeanen en anderen die in de smeltkroes van de koloniale wereld leefden. Ze geven inzicht in hun onderlinge verhoudingen en een doorkijkje naar de wereld van slaven, gedwongen arbeiders en 'vrije' burgers.

Kortom, deze bronnen leveren een broodnodige bijdrage aan de geschiedenis van de Indonesische archipel, aan de overrompelende aanwezigheid van de VOC en haar opvolgers, en daarmee ook aan de impact die deze heeft gehad op de gebieden in zuid-oost-Azië en hun inwoners. Dat het met veel stereotypen doorspekte beeld van die geschiedenis bijgesteld moet worden, daar zijn we het wel over eens. Het is tijd om nu door te pakken.

Reacties

Sejarah Nusantara

afbeelding van Joan C. Snellen van Vollenhoven

Geachte mevrouw Sens,
Leuk om uw blog te lezen. Ik ben als project manager net weer terug na een periodiek bezoek aan Jakarta. Hopelijk worden u de jaarlijkse overstromingen in Jakarta Selatan bespaard.
Voor de goede orde informeer ik u, dat ons project om VOC- archieven voor de lange termijn digitaal duurzaam te preserveren en te publiceren begin oktober 2017 zal eindigen. We verwachten, dat we dan tegen die tijd meer dan een miljoen VOC- manuscripten hebben gedigitaliseerd. Meer informatie over onze projecten treft u aan op onze website: www.cortsfoundation.org

Sejarah Nusantara

afbeelding van Angelie Sens

Geachte heer Snellen,

Hartelijk dank voor uw aanvullende informatie!

Goed bezig!

afbeelding van Renée Dito

Beste Angelie,

Ik was benieuwd hoe de biografie van Johannes van den Bosch vordert. Leuk dat ik dit blog van jou vond! Ik verheug me er op om in 2018 te kunnen lezen hoe JvdB leefde en wat hem tot zijn inzichten heeft gebracht.
Hartelijke groet, Renée Dito

prive familie onder zoek 2e helft 19e eeuw

afbeelding van Herman Horninge

Beste Angelie,

via m.n. Delpher weet ik het een en ander over mijn overgrootvader (en zijn 4 'huisvrouwen')heb je adviezen voor eigen onderzoek in het ANRI ? m.n. of het verstandig is voor mijn vertrek al contact te leggen en zo ja, met wie?

Reactie toevoegen

(If you're a human, don't change the following field)
Your first name.
(If you're a human, don't change the following field)
Your first name.

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.

Gepost op:

maandag 27 maart 2017 - 10:37

Delen