Vergelijken in de klas: Trump versus Hitler

Terwijl het toekomstige geschiedenisonderwijs in een ‘mens-en-maatschappij’-jasje gestoken wordt en de huidige geschiedenisdocent nog ijverig tien tijdvakken en negenenveertig kenmerkende aspecten bij zijn of haar leerlingen probeert bij te brengen (bij voorkeur in de vorm van een samenhangend verhaal), zijn ontwikkelingen in het heden aanleiding geweest voor talloze uitingen van zorg en zelfs angst. Voor het heden heel vervelend, maar de geschiedenis profiteert; de geschiedenis geniet immers ongekend veel aandacht. De opkomst van Trump is gelijkgesteld aan de opkomst van Hitler en ook de Derde Wereldoorlog is door verschillende media voorspeld (sterker nog: op de nieuwssite van MSN heb ik gelezen dat de Derde Wereldoorlog al bezig is).

Een wellicht minder positief neveneffect is dat historici weer nadrukkelijk geconfronteerd worden met immer problematische vraagstukken over de (on)mogelijkheid dat de geschiedenis zich herhaalt en de omstreden ambitie om van de geschiedenis te leren. Gelukkig werk ik in het voortgezet onderwijs en ben ik over het algemeen druk met het uitleggen van de agrarische revolutie en het feodaal stelsel. Tegelijkertijd is dit natuurlijk enigszins frustrerend: eindelijk zijn er voorbeelden te over om leerlingen die blijven volhouden dat geschiedenis ‘alleen maar over dode mensen gaat’ te verbluffen met hun ongelijk, en dan wordt daar weinig mee gedaan. Ik heb daarom toch kortstondig de comfortzone van de ‘geschiedenis in grote lijnen’ verlaten, met als resultaat een vierdelige lessenserie over Trump versus Hitler (zie bijlage).

Om meerdere redenen was dit een spannend experiment. Ten eerste omdat leerlingen niet graag  van de toetsstof willen afdwalen en ten tweede omdat dergelijke opdrachten uitnodigen tot maatschappelijk-politieke discussies waarbij je als docent zo af en toe zal moeten ingrijpen, maar daarbij moet oppassen dat jouw eigen mening niet de zogenaamde ‘maat der dingen’ wordt. Dat leerlingen dit (terecht) niet op prijs stellen, bleek toen één van mijn leerlingen aan het begin van de tweede les over ‘Trump versus Hitler’ aan mij vroeg: ‘Mevrouw, wat loopt u nou heel de tijd Trump met Hitler te vergelijken? Wilt u dat wij gaan denken dat zij hetzelfde zijn?’

Gelukkig heeft de docentenopleiding mij geleerd om van te voren na te denken over wat ik nu eigenlijk met mijn lessen wil bereiken, waardoor ik kon uitleggen dat dit juist niet de bedoeling was. De bedoeling was daarentegen om te demonstreren dat historische kennis relevant kan zijn in kwesties die in het heden spelen en daarnaast om leerlingen bewust te maken van de rol die context, selectie en interpretatie spelen in de duiding van het verleden en het heden. Het streven was dus juist geen eenduidige, superieure conclusie, maar een breed scala aan uiteenlopende conclusies.

Om aan al deze verschillende conclusies te komen, heb ik gekozen voor een werkwijze waarbij ik het bronmateriaal niet in één keer aan de leerlingen gaf, maar hen stapsgewijs meer informatie gaf. Ook liet ik hen elke ronde nadenken over de informatie die ze nog misten.
Aan het einde van elke ronde liet ik de leerlingen een voorlopige conclusie trekken, wat een interessante ontwikkeling in beeld bracht. In eerste instantie was het merendeel van de klas van mening dat de vergelijking onterecht was terwijl het overgrote deel van de klas na ronde 1, toen de leerlingen een aantal uitspraken en politieke agendapunten van Trump hadden gelezen, opeens van mening was dat de vergelijking wel terecht was. Het beeld veranderde weer toen zij politieke uitspraken en agendapunten van Hitler erbij kregen en zij gedwongen werden om ook te kijken naar economische politiek, milieupolitiek et cetera:

In de laatste ronde werd het nog interessanter: in deze ronde moesten leerlingen namelijk per politicus begrippen kiezen die de politieke stijl en ideologie van de desbetreffende politicus het best omschreven. Dit bracht meteen een aantal punten aan het licht op basis waarvan de vergelijking zich staande hield, punten die de vergelijking juist ontkrachtten en punten die een discussie blootlegden:  

Trump werd zowel een democraat als een fascist genoemd, en misschien nog opmerkelijker: hij is door leerlingen ook als confessioneel en communist geduid. En in overtreffende trap opmerkelijk: ook Hitler is gekarakteriseerd als confessioneel en communist:

Ik hoef niet nader toe te lichten dat deze begrippenronde tot interessante discussies leidde en er hier en daar gecorrigeerd moest worden als het gaat om de definities die de leerlingen van een aantal van de begrippen hanteerden. Desalniettemin  onthulde de opdracht bijzondere redeneringen en scherpe argumenten:

Hij (Trump) zegt dat immigranten de VS niet meer ingelaten worden. Ook heeft Trump gezegd dat we zelfs families van verdachte terroristen moeten bombarderen om terroristen tot bekentenis te dwingen. Het kan zijn dat Trump deze uitspraak waar laat komen, is hij dan net zo racistisch en extremistisch als Hitler die joden liet lijden in concentratiekampen of ze zelfs liet vergassen? Hitler heeft ervoor gezorgd dat miljoenen mensen dood gingen, je kan niet zeggen dat Trump op Hitler lijkt omdat we nog niet weten wat Trump gaat doen.

Nu ik in het licht van deze opdracht nadenk over de toekomst van het vak geschiedenis dan wil ik ervoor pleiten dat docenten de gelegenheid krijgen om naar behoefte les te geven; om niet alleen de grote lijnen te behandelen, maar dat docenten aangemoedigd worden om het obscure centraal te stellen als de leerling of de actualiteit daarom vraagt. Ik heb het al een keer eerder in een blog geschreven: leerlingen moeten juist meegenomen worden naar de periferie van de historische kennis zodat stereotypen doorbroken worden. Leerlingen moeten daarnaast worden gestimuleerd om zelf na te denken over de relevantie van de kennis die zij aangeleerd krijgen.


Zelf ook deze lessenserie uitvoeren in de klas? Klik hier voor de docentenhandleiding.

Reacties

Hartstikke goed Renee dat je

afbeelding van Susan Hogervorst

Hartstikke goed Renee dat je dit doet met je klas, en wat fijn dat je de resultaten van je les voor ons zo inzichtelijk hebt gemaakt, dank!

Reactie toevoegen

(If you're a human, don't change the following field)
Your first name.
(If you're a human, don't change the following field)
Your first name.

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.

Gepost op:

woensdag 8 februari 2017 - 13:50

Delen