Eenzijdig wederopbouwfeminisme in Rotterdam – een tentoonstellingsbezoek

De wederopbouw wordt vaak gepresenteerd als een stoere periode van mannen, plannen en gebouwen. In de nieuwe tentoonstelling Vrouwen van Rotterdam in Museum Rotterdam staan bekende en onbekende naoorlogse vrouwen centraal uit de stad van de opgestroopte mouwen. Na ‘Rotterdam viert de stad’ – de manifestatie rond 75 jaar wederopbouw – viert Rotterdam nu dus de vrouw. De tentoonstelling is inspirerend en informatief. Maar het geronk van de wederopbouw overstemt de vrouwenzaak.

Poster Vrouwen Van Rotterdam

Van de vrouwen uit de tentoonstelling heeft architect Lotte Stam-Beese waarschijnlijk het grootste stempel op de stad gedrukt. Van haar hand zijn de wederopbouwwijken Kleinpolder, Pendrecht en Ommoord. Vanaf 1946 werkte ze bij de Dienst Stadsontwikkeling mee aan het grote wederopbouwplan van Van Traa. Ze was toen pas gescheiden van architect Mart Stam, die ze voor de oorlog in de Sovjet-Unie had ontmoet. Dat moest ook wel, want getrouwde vrouwen mochten in die tijd niet werken. Het gekke is: dit komt in de tentoonstelling slechts indirect aan de orde. Vanaf 1955 was Beese hoofdarchitect bij de gemeente Rotterdam. Twee jaar daarvoor was de wet op de handelingsonbekwaamheid van de vrouw afgeschaft. Over wat dat betekende, zien we in de tentoonstelling evenmin veel terug. Dat is precies waar deze mooie tentoonstelling mank gaat: de aangrijpingspunten met het grotere verhaal over vrouwen in naoorlogs Nederland en Rotterdam worden niet benut. En dat levert een eenzijdig beeld op, dat niet alleen de (bij)rol van vrouwen bevestigt, maar eveneens het imago van Rotterdam.

Rolmodellen

Want als we willen begrijpen wat de geportretteerde, inderdaad moedige en opvallende vrouwen dreef, wat de omstandigheden waren waarin zij opereerden, hoe zij Rotterdam vormden en de stad hen, dan zal toch iets van die grotere juridische, politieke, of sociaaleconomische geschiedenis moeten worden aangestipt, desnoods in een begeleidend boekje. Nu zien we bekende vrouwenlevens als dat van Beese, Joke Bruis, Anna Blaman of Elisabeth Schmidt beschreven in twee alinea’s op een wand met begeleidende foto. De ‘gewone’ vrouwen zijn geportretteerd door etalagepoppen in originele kleding, ‘als rolmodellen op een catwalk’. We zien bijvoorbeeld het uniform van een Rotterdamse stewardess, een Twiggy-achtig model in een kort rokje, of een met kunst- en vliegwerk bij elkaar gesprokkelde trouwjapon uit een tijd van grote schaarste. Deze portretten bevatten meer begeleidende tekst, waarin wel wat contextinformatie wordt gegeven. Ook zijn er foto’s en enkele objecten. Weggezakt in de originele stoelen van de oude bioscoop Thalia kun je filmbeelden over de wederopbouw bekijken. En in een apart deel zijn via tablet en koptelefoon video-interviews te zien met zeven vrouwen van nu die ‘de krachtige, ondernemende Rotterdamse vrouw’ typeren. Wie de moeite neemt om deze te bekijken, krijgt wel een meer gelaagd beeld van de vrouwenkwestie, waarin het soms daadwerkelijk schuurt, en waarin opvallend genoeg is gestreefd naar diversiteit. Zo zien we behalve Neelie Kroes ook Shirin Musa, die binnen het Nederlands recht een islamitische echtscheiding wist af te dwingen.

Politieagente bij de typische Rotterdamse politieauto Chevrolet C10, 1974. © Historische collectie politie - eenheid Rotterdam

Vrouwenzaak

Tijdens de opening op 17 februari gaf Neelie Kroes een mooie speech, precies passend bij de gelegenheid en de vrolijke vibe. Rond de opening stond ze verschillende media te woord over de tentoonstelling, die volgens haar ‘een wijziging in het denken van heel veel mensen [kan] betekenen, ook van de jonge generatie.’ Want inderdaad, zoals eerstegolffeministe Mia Boissevain meer dan een eeuw geleden al inzag, trok een tentoonstelling ook mensen die nog niet op de hoogte waren van de vrouwenkwestie; feministische congressen en tijdschriften daarentegen bereikten alleen het publiek dat al gewonnen was voor de vrouwenzaak. Zij leidde de tentoonstelling ‘De Vrouw 1813 – 1913’, die in 1913 voor een breed publiek de Nederlandse vrouwengeschiedenis zichtbaar maakte met een doordachte mix van kennis en vermaak, zoals statistieken, historische exposities en feestavonden. 

Tentoonstellingsaffiche uit 1913. Bron: Atria.

Hoewel het feministische streven van Vrouwen van Rotterdam zonder meer valt toe te juichen, valt te betwijfelen of dit doel wordt bereikt. De getoonde vrouwenlevens worden namelijk ingepast in de ronkende wederopbouwretoriek, en niet in de bredere (vrouwen)geschiedenis. Met teksten als: ‘Ieder deed op haar eigen manier mee aan de wederopbouw van de stad’, ‘of dat nu met echt cement is of met maatschappelijk cement’, wordt een wel erg oppervlakkig beeld geschetst van de vrouwen in kwestie, waarin bovendien enkel aandacht is voor succes. Hoe zit het met vrouwen voor wie werken geen keuze was of is? En is wederopbouw dan de enige manier waarop deze vrouwenlevens überhaupt een grotere betekenis hebben? Welk effect had de haven eigenlijk op de vrouwen alhier – waren er hier wellicht relatief weinig vrouwen, en genereerde de haven wellicht specifieke omstandigheden of beroepen voor vrouwen? Dan denk ik nog niet eens meteen aan prostitutie, maar inderdaad, nu we het daar toch over hebben, hoe stond en staat het daar eigenlijk mee in de stad? Waar gingen vrouwen allemaal uit? En kan het korte rokje van Twiggy ook nu nog in de stad? Ja, natuurlijk! Maar niet overal, zo blijkt ook uit de actueel onderzoek. Juist thema’s als deze laten zich verbinden met concrete plekken in de stad, en geeft vrouwengeschiedenis bovendien een bredere betekenis. Zonder zo’n context is het enkel toevallig dat deze vrouwen in deze stad op deze manier actief waren. Dat doet geen recht aan deze vrouwen, zoals het museum wel beoogt.

Reactie toevoegen

(If you're a human, don't change the following field)
Your first name.
(If you're a human, don't change the following field)
Your first name.

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.

Gepost op:

dinsdag 28 februari 2017 - 11:00

Delen