Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#scheepvaart
#onderwijs
#erfgoed
#archieven
#kolonialisme
#recht
#Tweede Wereldoorlog
#gender
#inclusiviteit
#slavernij
Gepubliceerd op 13-09-2013

CLARIAH – infrastructuur voor digitaal onderzoek

Is er een digitale revolutie aan de gang in de geschiedenis en de andere geesteswetenschappen? Of is de computationele geschiedenis een voorbijgaande mode? Die discussie wordt op allerlei plekken gevoerd. Ook op 11 september bij de presentatie van CLARIAH: een plan voor een nieuwe infrastructuur voor digitaal onderzoek. Daar bleek weer eens dat de digitalisering voor de geesteswetenschappen ongekende investeringen vraagt. Niet alleen in computers en het leren van nieuwe vaardigheden, maar ook in digitaal leesbare data en in software die voor historici de juiste zaken naar boven kunnen halen. Dezelfde data, neem bijvoorbeeld de sailing letters, of historische kranten kunnen gebruikt worden door taalkundigen, letterkundigen, historici, of door godsdienstwetenschappers. Meer dan in het verleden kost het echter werk en geld om de bronnen te laten spreken: als één onderzoeker de data digitaliseert is daarmee al een flinke investering gedaan. Het is van belang dat die dure data beschikbaar blijven voor andere onderzoekers, in dezelfde discipline, maar zo mogelijk ook in andere geesteswetenschappen. Een taalkundige ziet in de sailing letters taal, geschreven door gewone mensen, waardoor dialect te onderzoeken valt in een periode waarvoor bijna geen bronnen zijn. Maar een historicus ziet in dezelfde brieven feitelijke informatie over arbeidsverhoudingen, liefde of geletterdheid. Dat betekent dat het loont om bronnen zo te digitaliseren, data zo te verzamelen, dat ze voor toekomstige onderzoekers te gebruiken zijn, en liefst ook voor onderzoekers in aanpalende gebieden.

Om dergelijk hergebruik van data en softwaretools (waarvoor een vergelijkbare redenering geldt) te faciliteren, bestaan in Europa de netwerken CLARIN en Dariah. CLARIN is in Nederland sterk. Het richt zich vooral op de taalkunde, maar er zijn ook historische projecten. Dariah is elders in Europa soms sterker. In Nederland is er het gecombineerde initiatief CLARIAH, dat een digitale infrastructuur voor de geesteswetenschappen als geheel wil bieden. Daarvoor is in 2011 een voorstel gedaan bij NWO, dat gehonoreerd werd met zaaigeld. CLARIAH mocht laten zien wat het kan. Dat gebeurde dus op 11 september in het Amsterdamse Trippenhuis.

Nederlab liet zien hoe De Gids en De Nieuwe Gids met een paar drukken op de knop te vergelijken zijn: De Nieuwe Gids had aanmerkelijk jongere auteurs, maar vrouwen waren er nog meer ondervertegenwoordigd dan in De Gids. TROVe keek naar de constructie van nationale identiteit in de media bij de discussie over het Koningslied. Clio-DAP liet zien dat we voortaan onze datasets met onze historische artikelen kunnen publiceren. HSN Links Zeeland construeert kwartierstaten van Zeeuwen uit de 19e en vroege 20e eeuw. OHT maakt oral history interviews toegankelijk.

Al deze projecten zijn teasers. De verwachting is dat veel onderzoekers enthousiast worden over alle mogelijkheden, maar ook dat enthousiasme gewekt wordt bij NWO, de verhoopte bron van de middelen om de infrastructuur ook werkelijk te bouwen. Zelfs IBM bleek geïnteresseerd, en tegenwoordig moet dat bij NWO een zwaarwegend argument zijn. Bij de aanwezigen in het Trippenhuis was in elk geval weinig scepsis te bespeuren over het belang van digitalisering.

Lex Heerma van Voss, Huygens ING

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.