Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#erfgoed
#scheepvaart
#onderwijs
#archieven
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#recht
#gender
#inclusiviteit
#slavernij
#natuur en milieu
Gepubliceerd op 13-05-2012

Colloquium Archival Scribes in the Medieval West

Specialisten in middeleeuwse handschriften zijn hoeders van de steeds zeldzamer wordende expertise die noodzakelijk is om middeleeuwse bronnen, en daarmee de Westerse samenleving, te kunnen begrijpen. Onderzoekers uit acht Europese landen en de Verenigde Staten waren van 2 tot 4 mei j.l. bijeen aan de universiteit van Namen voor een internationaal colloquium met als thema Archival scribes in the Medieval West: Training, Careers, Connections. Gedurende die drie dagen werden dertig lezingen gehouden. De enige Nederlandse deelnemer, Jan Burgers, doet verslag.

Centraal stonden de activiteiten van middeleeuwse scribenten in administratieve en bestuurlijke centra, verbonden aan landsheren, bisschoppen, kloosters en stedelijke overheden, maar daarnaast was er ook veel aandacht voor zelfstandig werkende professionals, met name de openbare notarissen. Aan bod kwamen diverse door deze scribenten geproduceerde typen teksten: oorkonden, verschillende soorten registers, maar ook het relatief onontgonnen terrein van de rekeningen. Daarbij werden diverse regio’s in de hoge en late Middeleeuwen bestreken, van het elfde-eeuwse Italië via het Holland van rond 1200 tot het vijftiende-eeuwse Normandië.

 

Uit de aard van het onderwerp volgt dat veel van het gebodene was gebaseerd op paleografisch en diplomatisch onderzoek, dus op analyse van het schrift en van het dictamen, de bewoording van de teksten. Dit is voer voor specialisten, die in de discussies dan ook met verve en veel kennis van zaken de degens kruisten. Het was daarbij verheugend te constateren dat deze ondersoort van historici niet alleen bleek te bestaan uit oudere geleerden, maar dat ook een nieuwe generatie jonge onderzoekers zich nadrukkelijk presenteerde.

 

Tijdens de lezingen werd eens te meer duidelijk hoe uiteenlopend van karakter en tempo de ontwikkelingen waren in de diverse regio’s en in de verschillende perioden. De thematische nadruk op juist de schrijvers, en niet op de instellingen waarin zij werkten, zorgde bovendien voor een rijk geschakeerd beeld, waarin niet alleen het functioneren van de notarius als scribent aan de orde kwam maar ook de andere ambtelijke functies die zij konden bekleden, zoals die van rechter, raadgever, secretaris en archivaris. Er was zelfs een lezing over de maatschappelijke achtergrond en de sociaal-economische positie van openbare notarissen in Bologna in de veertiende eeuw.

 

Het tijdens het colloquium behandelde onderzoek mag dan vooral voor specialisten interessant zijn, maar het is wel degelijk van breder belang. Kennis van de organisatie en de evolutie van de diverse schrijfcentra werpt immers licht op zaken als het proces van verschriftelijking van de maatschappij en de verambtelijking van de centrale en lokale bestuursorganen, zaken die kenmerkend zijn voor de ontwikkeling van de Westerse samenleving. En ook niet onbelangrijk: de genoemde specialisten zijn de hoeders van de steeds zeldzamer wordende expertise die noodzakelijk is om middeleeuwse bronnen te kunnen begrijpen en kritisch te wegen.

 

Jan Burgers (Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis)

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.