Vernieuwde site. Lees meer...
Historici.nl





#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#scheepvaart
#onderwijs
#recht
#erfgoed
#kolonialisme
#slavernij
#archieven
#Tweede Wereldoorlog

Congres ‘Voorwerpen maken geschiedenis’: een verslag in woord en beeld

Historici zijn vaak erg gehecht aan hun archieven en geschreven bronnen, maar wellicht is er meer te ontdekken in de wereld van het verleden. Op het KNHG-congres ‘Voorwerpen maken Geschiedenis’ kwamen historici uit heel Nederland en zelfs de Verenigde Staten bijeen om het vakgebied geschiedenis vanuit een ander perspectief te bekijken. Het idee achter deze dag luidde: door voorwerpen en objecten uit de geschiedenis als bronnen te bestuderen, komen we wellicht in aanraking met nieuwe en andere verhalen uit het verleden.

Een beeld, een symbool of een voorwerp kan je vaak veel meer vertellen dan een stukje geschreven tekst. We kennen niet voor niets de uitdrukking een beeld zegt meer dan duizend woorden. Voorwerpen en symbolen worden al sinds mensenheugenis in allerlei culturen en religies gebruikt om gevoelens en ideeën uit te drukken. Dit maakt dat symbolen en objecten als betekenisdragers fungeren.

Voorwerpen, symbolen en objecten bevatten veel informatie en kunnen ons toegang verlenen tot alternatieve vormen van menselijke communicatie. Materiële cultuur heeft een hechte relatie met het menselijk lichaam en onze zintuigen. Een kampjas uit de Tweede Wereldoorlog, bijvoorbeeld, wordt heel anders benaderd dan een geschreven tekst uit diezelfde periode. Wanneer men zo’n kampjas bestudeert worden alle zintuigen bij het verhaal betrokken. Je kunt eraan voelen en ruiken, je kunt het zelfs aantrekken. Het feit dat een stukje verleden tastbaar is, kan emoties losmaken of ideeën doen opborrelen en je de geschiedenis op een geheel nieuwe manier doen ervaren. Zodoende kan er geheel andere informatie vrijkomen dan wanneer men alleen geschreven bronnenmateriaal bestudeert.

Aan historici dus de taak om verder te kijken dan hun archieven en geschreven bronnen. Het is tijd om tastbare voorwerpen bij het verhaal te betrekken. Hoe dat er precies uit moet gaan zien is nog de vraag. Zo kwamen er veel discussiepunten tijdens het congres naar boven drijven en werd het begrip ‘voorwerp’ aan de kaak gesteld. Hoe dienen we voorwerpen en objecten nu te definiëren, betreft het alles wat tastbaar is? Hoe maken we onderscheid tussen verschillende voorwerpen, moet een foto op dezelfde wijze gezien worden als een vaas? En welke verhalen zijn dan belangrijk? Kortom, historici hebben nog een hele weg te gaan. Persoonlijk zie ik dit als een mooie uitdaging en ik kan niet wachten deze aan te gaan.

Bethany Schouten, MA

 

Workshops met zeer uiteenlopende onderwerpen

Tijdens de lezing ‘Uitheemse Keramiek van Koloniale Bodem’ door Marieke Bloembergen en Martijn Eickhoff (KITLV), werd besproken hoe een Chinese vaas kan bijdragen aan onze kennis van de geschiedenis. Over deze vaas kunnen historici verschillende verhalen vertellen: over de Chinese cultuur waaruit de vaas afkomstig is, maar ook over de migrantencultuur van de Chinese minderheid in Indonesië. Welk verhaal verteld wordt hangt deels af van de beschikbare informatie. Ontwikkelingen op het gebied van de uitwisseling van informatie worden echter tegengewerkt door de oude structuur van musea. Kunst- en volkenkundige objecten hebben een gescheiden plek in verschillende musea en veel musea doen niet aan uitwisseling.

Ook Sanne Bolt (Kamp Vught) koos in haar workshop ‘De zakdoek, over de toegenomen betekenis van voorwerpen in historisch onderzoek naar concentratiekamp Vught’ voor een voorwerp dat een bron van informatie vormt voor historici. De zakdoek was het bezit van de vrouwelijke kampgevangene Willy Slaakweg. Hij is bedekt met geborduurde handtekeningen van Willy’s kampgenoten. Opvallend is ook het lapje stof met haar gevangenenummer op het midden van de zakdoek.
Nadere bestudering van de zakdoek leidde echter tot de conclusie dat het een replica betrof. Wat betekent dit voor de belevingswaarde? Voor de deelnemers van de workshop betekende dit vooral een verandering in omgang met het voorwerp: terwijl eerder de zakdoek op veilige afstand op de tafel lag, gleed deze nu snel door de aanwezige handen. De historische sensatie hing dus toch voor een belangrijk deel samen met de authenticiteit van het voorwerp.

Paulus Bijl (UvA) koos in zijn workshop ‘Fotografische voorwerpen’ voor een andere aanpak. In plaats van een voorwerp stond een foto centraal. Deze foto van Stephan Vanfleteren, afkomstig van de omslag van het boek Congo (van David van Reybrouck), werd uitgebreid geanalyseerd aan de hand van de inhoud van het boek. Aan de ene kant kan deze foto als bevestiging van een koloniaal stereotype worden gezien, aan de andere kant kan de stijl van de fotograaf een uitleg bieden.

Om voorwerpen daadwerkelijk de rol te geven in historisch onderzoek die ze verdienen is samenwerking tussen disciplines en historici hard nodig. Hierin is een duidelijke afbakening wel belangrijk.

Warda Aztouti, MA

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Wordt lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.