Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#erfgoed
#scheepvaart
#onderwijs
#archieven
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#recht
#gender
#inclusiviteit
#slavernij
#natuur en milieu
Gepubliceerd op 17-03-2015
Door Gemma Blok

De aantrekkingskracht van het junkiebestaan

Het verhaal van de overlevers: Een mondelinge geschiedenis van de heroïne-epidemie in Nederland, 1972-nu.

Toen heroïne in 1972 in ons land op de markt kwam, volgde een explosie van gebruik. Rond 1980 waren er naar schatting dertigduizend heroïnegebruikers. Hiervan stierven er tientallen per jaar aan een overdosis. Grote groepen ‘junks’ hingen rond op stations, de Amsterdamse Zeedijk en de Rotterdamse Kruiskade. Blauwe lampen in openbare toiletten moesten verhinderen dat spuiters hier hun aderen konden vinden. Aan de rand van de grote steden zwoegden verslaafde prostituees in gedoogde ‘tippelzones’.

Uit het straatbeeld verdwenen
In 2010 was het in het nieuws: de heroïnegebruikers waren uit het straatbeeld verdwenen. In Amsterdam is hun gemiddelde leeftijd momenteel 55 jaar. Van de veertienduizend gebruikers die er landelijk nog zijn, krijgt een meerderheid dagelijks methadon (een chemische vervanger van heroïne) of heroïne op medisch recept. Een klein deel is opgesloten in een instelling voor ‘veelplegers’ van criminaliteit en overlast.

Luisteren naar de ervaringsdeskundigen
Met het einde van de ‘epidemie’ begon mijn fascinatie als historicus. Drugsgebruik verloopt blijkbaar in golven. Wat veroorzaakt die schommelingen? Welke sociale spanningen en culturele conflicten gingen schuil achter het massale gebruik van heroïne? Op welke manier verspreidde het gebruik zich en hoe hing de epidemie samen met de historische context van naoorlogs Nederland?

Van onderop
De geschiedenis van drugsgebruik is tot nu toe – ook door mijzelf – beschreven ‘van bovenaf’. De aandacht ging vooral uit naar drugsbeleid en verslavingszorg. In dit project daarentegen wil ik de herinneringen van de (ex-)heroïnegebruikers zelf centraal stellen. Hoe kijken deze ervaringsdeskundigen terug op hun leven als gebruiker? Op basis van hun verhalen wil ik een boek schrijven over de heroïne-epidemie in Nederland. Het is hoog tijd voor een geschiedenis van drugs ‘van onderop’.

Blog: De aantrekkingskracht van het junkiebestaan

“Waarom spoot Jan en Alleman zich kapot?” Die kop zette Het Parool 26 januari jl. boven een artikel over mijn huidige onderzoeksproject: een ‘mondelinge geschiedenis’ van de heroïne-epidemie in Nederland. Na 1972 explodeerde hier in het land het gebruik van het verslavende opiaat heroïne, om een piek te bereiken rond 1985. Destijds was ik een puber en las ik met rode oortjes over de ‘verrotte levens’ van heroïnehoertjes als Christiane F. en Floortje Bloem. Mijn oom, een Amsterdamse journalist, leidde me rond over de beruchte Zeedijk. Daar krioelde het van de sjofele ‘junkies’. Er hing een nare en opgefokte sfeer. De snackbars verkochten vooral vanillevla; makkelijk voedsel voor verslaafden met een slecht gebit.

Tegenwoordig is de Zeedijk weer een gewone, gezellige straat. Veel heroïnegebruikers zijn inmiddels overleden aan een overdosis, zelfmoord, verwaarlozing of aids. Heroïne is als drug volkomen passé: jongeren kiezen liever voor het veel minder verslavende middel XTC. Nu het fenomeen over zijn hoogtepunt is, dringt de vraag zich des te meer op: waar kwam dat massale gebruik van heroïne destijds toch vandaan? In Het Parool deed ik een oproep aan (ex-)gebruikers van deze drug om hun herinneringen met mij te delen. Via de verhalen van de ‘overlevenden’ hoop ik beter te leren begrijpen waarom het junkiebestaan destijds zo’n aantrekkingskracht had. Ongeveer vijftig ex-gebruikers meldden zich aan en ook waren er volop steunbetuigingen van hulpverleners, politiemensen en familieleden. Mijn wens om de verhalen van gebruikers op te tekenen nu het nog kan, bleek breed te worden gedeeld.

Angst voor hepatitis C
De reacties maakten ook iets anders duidelijk: onder de overlevenden heerst momenteel veel onrust over de gevolgen van hepatitis C. Deze virusziekte, die wordt overgedragen via bloed/bloed contact, liepen veel mensen op via het delen van injectienaalden of spuitattributen. Landelijk zijn naar schatting bijna 8.000 ooit-injecterende druggebruikers met hepatitis C besmet. (Zie: Nationale Drugsmonitor) Indien onbehandeld kan deze ziekte chronisch worden en leiden tot levercirrose of soms zelfs leverkanker. Ook Christiane F. heeft hepatitis C onder de leden, beschrijft ze in haar autobiografie Christiane F. Mijn tweede leven (2013). Ze is er flink ziek van: ‘cold turkey is er niets bij’ . En onlangs overleed de beroemde tekenaar Peter Pontiac aan levercirrose, ook als gevolg van hepatitis C. Nadat hij al in 1983 al was afgekickt, haalde zijn verslaving hem in 2015 alsnog in. (Volkskrant-interview met Pontiac)

Ook bij een ex-gebruikster die ik enkele weken terug interviewde, waren vlekken op de lever geconstateerd: hoogstwaarschijnlijk kanker. Ik was onder de indruk van de rustige manier waarop ze haar lot accepteerde. Gelegen op haar ziekbed bij het raam vertelde ze me haar levensverhaal, lichamelijk verzwakt maar geestelijk nog zeer levendig. Anderen hebben misschien nog baat bij een nieuw medicijn tegen hepatitis C: Sovaldi. Dit wondermiddel zou de kwaal met een kuur van 8-12 weken kunnen genezen. Voor mensen bij wie de ziekte in een ‘verder gevorderd stadium’ verkeert, wordt dit (dure) medicijn sinds 1 november 2014 vergoed vanuit het basispakket. (Nieuwsbericht rijksoverheid) De rest moet wachten tot nadere onderhandelingen met de fabrikant hebben geleid tot een prijsverlaging.

Zie ook mijn blog:

Het verhaal van de overlevers.Een mondelinge geschiedenis van de heroïne-epidemie in Nederland, 1972-nu.

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.