Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#erfgoed
#scheepvaart
#onderwijs
#archieven
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#recht
#gender
#inclusiviteit
#slavernij
#natuur en milieu
Gepubliceerd op 12-12-2015
Door Rene Spork
Rene Spork

De bonnetjesaffaire, de VVD en het ongrijpbare archief

Onderstaande schreef ik in een redactioneel commentaar van het Archievenblad van mei 2015.

8 Maart van dit jaar kwam eindelijk het afschrift naar boven waaruit bleek dat er wel degelijk 4,7 miljoen gulden naar de crimineel Cees H. is overgeschreven in plaats van de altijd door minister Opstelten en staatssecretaris Teeven volgehouden 1,25 miljoen. Minister en staatssecretaris hebben de Kamer verkeerd geïnformeerd en konden vertrekken. Sneu? Opstelten en Teeven hebben gelogen om een belastingfraude (de deal met Cees H.) te maskeren. Wat echt sneu is, is de discussie over ‘het bonnetje.’ De advocaat van Cees H. had het in zijn binnenzak. Hoezo moeilijk te vinden?

Bij het Ministerie van Justitie heeft een medewerker de transactie teruggevonden in een verouderd systeem dat men weer aan de praat wist te krijgen. Knap, maar het had vast eenvoudiger gekund. U en ik gooien onze bonnetjes net zo hard weg als ze bij de overheid doen, behalve als er sprake is van bijvoorbeeld een vervroegde hypotheekaflossing, dan wil je een afschrift best bewaren. Het lijkt hoogst onwaarschijnlijk dat inzake de grote en uitzonderlijke transactie met Cees H. geen dossier(s) en meerdere afschriften bewaard zijn gebleven. Opstelten eerder tegen de Kamer: Uit onderzoek naar de schikking blijkt dat “er géén financiële gegevens meer beschikbaar zijn: er zijn geen bankafschriften meer als gevolg van verlopen bewaartermijnen en veranderingen van ICT-systemen. Er zijn ook geen andere documenten meer voorhanden.” En dan te bedenken dat hij tijdens zijn burgemeesterschap in Rotterdam het Stadsarchief in portefeuille had.

Voor recht en bewijs

Tegen de Kamer bleef Opstelten volhouden dat de deal om 1,25 miljoen ging. Op welke bron deze laatste mededeling stoelde werd niet onthuld. Opstelten zei wel tegen de Kamer dat men ‘hem maar moest vertrouwen’. Fred Teeven, die de deal indertijd sloot en naar eigen zeggen een olifantengeheugen heeft, kon zich geen concrete bedragen meer herinneren. Hij meldde wel – ondanks zijn plotseling gebrekkige geheugen – nog steeds achter de deal met Cees H. te staan en ‘dat hier niets mis mee was’.

Sneu? Archieven zijn er voor recht en bewijs en het is goed dat er ondanks tegenwerking van Opstelten en Teeven toch nog iets boven water is gekomen. Aanvankelijk speelden archivarissen of informatieprofessionals geen rol in de talrijke media-discussies (TV) die door deze affaire losbarstten. Bij Pauw zat bijvoorbeeld weer eens misdaadverslaggever Peter R. de Vries aan tafel. Gelukkig wist de NRC (14 maart 2015) wel de weg te vinden naar vertegenwoordigers als Eric Hennekam (zoekspecialist), Charles Jeurgens (prof. Archiefwetenschap Universiteit Leiden) en Marens Engelhard (directeur Nationaal Archief) met vragen over digitale archivering. We zijn tenslotte meer dan ‘alleen maar’ die archiefschatkamer.”

Papierversnipperaar

Inmiddels heeft de Commissie Oosting zich over de zaak gebogen. De Tweede Kamer is door een onvolledige en onjuiste informatieoverdracht (cursivering RS) op het ministerie van Veiligheid en Justitie – en tussen dat ministerie en het OM – steeds op het verkeerde been gezet, concludeert de commissie-Oosting. Kamervoorzitster Van Miltenburg – zo rapporteert de Commissie – blijkt bovendien een anonieme klokkenluidersbrief met wezenlijke informatie door de papierversnipperaar te hebben gehaald en oh ja, de deal die toenmalig officier van justitie Teeven in 2000 met drugscrimineel Cees H. sloot, deugde niet.  

De affaire brengt vooral de VVD in diskrediet en dus… en dus kiest premier Rutte (VVD) voor de aanval. ‘Fred Teeven heb je nodig om de klootzakken te pakken.’ Dat zei minister-president Mark Rutte vrijdagmiddag 11 december tijdens zijn wekelijkse persconferentie. Eigenaardig taalgebruik dat de VVD niet zal helpen. Grote woorden bij een grote affaire.

Verantwoording

Is de kern van het politieke debat de ‘deal met Cees H.’, voor ons archivarissen (en historici) gaat het natuurlijk om de zoveelste zaak waaruit blijkt dat het met de informatiehuishouding bij de overheid beroerd is gesteld. Dat is slecht voor de recht- en bewijszoekende burger, slecht voor politici die verantwoording moeten afleggen en slecht voor (toekomstige) onderzoekers.

De erfgoedinspectie (toezicht op archiefzorg) rapporteerde onlangs over ‘de staat van erfgoed en archieven 2015’ en Barbara Siregar (directeur erfgoedinspectie) valt in haar woord vooraf met de deur in huis: ‘Hoe kan de overheid zich verantwoorden voor haar handelen als papieren en digitale informatiestromen door elkaar heen lopen?’ Een goede vraag waarop de toezichthouder het antwoord schuldig blijft. Weinig bemoedigend wordt geciteerd uit de bevindingen van de Parlementaire Enquêtecommissie naar ICT projecten bij de overheid (2014): ‘Departementen hebben hun (digitale) archieven niet op orde, lijken zich in sommige gevallen niks aan te trekken van de wettelijk vereiste bewaartermijnen, en het is op zijn zachtst gezegd opvallend dat in sommige gevoelige kwesties er zelfs helemaal geen documentatie voorhanden is.’ De erfgoedinspectie meldt dat het digitale archief van groot belang is voor de democratische rechtsstaat. Digitaal archief maakt deel uit van de informatieketen en je kunt het niet ‘pakken’, vandaar de titel van het rapport ‘het ongrijpbare archief.’

Verkneukelen?

De ‘bonnetjesaffaire’ is wat dat betreft symptomatisch, zij het dat in het speciale geval van de ‘deal met Cees H. het zoals gezegd hoogst onwaarschijnlijk is dat er geen dossiers zouden (hebben) bestaan. Het hebben van informatie is 1 ding, de omgang met informatie een andere. Bewijsstukken door de papierversnipperaar halen (Van Miltenburg) is een slechte zaak.

Wie zich verkneukelt om alle ellende die de VVD nu treft: nog maar kort geleden werd PvdA-leider Diederik Samsom aangeduid als mogelijke verdachte van lekken uit de ‘commissie-Stiekem’, het overleg van fractievoorzitters in de Tweede Kamer over staatsgeheime zaken. Samsom werd genoemd als een van de Kamerleden die aan NRC Handelsblad zou hebben doorgespeeld dat Nederlandse inlichtingendiensten 1,8 miljoen belgegevens van Nederland aan de Verenigde Staten hadden verstrekt. Informatie kun je inderdaad ‘versnipperen’ of ‘lekken.’ Beide acties duiden op door politieke belangen ingegeven willekeur. Journalisten hebben daar tijdelijk een leuke kluif aan, maar op termijn hebben toekomstige onderzoekers (historici) het nakijken. Serieuze onderzoekers zijn gebaat bij serieuze archiefvorming. De vele rapporten van de Erfgoedinspectie getuigen helaas van het tegendeel. De ‘bonnetjesaffaire’ is naar verwachting niet de laatste, maar één van de vele uit een lange reeks.

Overheidsarchief na tien jaar openbaar?
Door Maartje van de Kamp
E-mailarchivering: het digitale geheugen van de overheid
Door Maartje van de Kamp
De archieven van de Nederlandse Antillen
Door Maartje van de Kamp
Rene Spork
René Spork (23-09-1955) werkzaam bij Stadsarchief Rotterdam als projectmanager publieksbereik. Heeft geschiedenis gestudeerd aan de School voor Taal en Letterkunde in Den Haag en daarna de archiefopleiding gevolgd. Werkzaam geweest onder meer bij Ministerie Buitenlandse Zaken, Nationaal Archief (toen nog Algemeen Rijksarchief), Gemeentearchief Den Haag en Stadsarchief Rotterdam. Hoofdredacteur Archievenblad 2012-2016.
Alle artikelen van Rene Spork
Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.