Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#erfgoed
#scheepvaart
#onderwijs
#archieven
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#recht
#gender
#inclusiviteit
#slavernij
#natuur en milieu
Gepubliceerd op 15-03-2016
Door Ilja Nieuwland
Ilja Nieuwland

De eenzame wetenschappelijke helden van het internet

Iedereen kent ze wel: internet-memes, concepten gecombineerd met beelden, die zich razendsnel als virussen verspreiden tot in alle uithoeken van het internet en vooral op Facebook. Hoewel het merendeel van die memes over katten gaat, is er af en toe plaats voor een ander thema. Zo circuleerde een tijdje geleden een plaatje waarbij de merites van twee recent overleden persoonlijkheden uit de IT-wereld werden opgenoemd: Apple-stichter en apparatengoeroe Steve Jobs en informaticus Dennis Ritchie.

 

 

Wie? Daar lag nou juist het probleem. Ritchie, een man die onze huidige digitale realiteit grotendeels heeft vormgegeven, verdiende volgens de maker van het plaatje meer eer dan de alom gevierde Jobs. Waarom zou een apparatenverkoper zoveel meer aandacht verdienen dan een briljante uitvinder? Ondertussen barstte op het internet de discussie ook al los, maar daar wil ik me niet op richten. De Jobs-versus-Ritchie discussie vertelt ons ook iets over de manier waarop we met onze wetenschappelijke ‘helden’ omgaan.

Uitvindingen

Het eerste problem bij deze vergelijking is het woord “uitvinder”. Want hoewel we het dankzij Ritchie kunnen beschikken over Windows, het besturingssysteem UNIX of de programmeertaal C, bevat het plaatje andere claims die moeilijker te slikken zijn. Een daarvan is “No programs”. En hoewel zelfs dat tot op zekere hoogte te verdedigen valt, gaat de implicatie veel verder, zoals de laatste claim laat zien: “We would all read in binary”.

Niet alleen is dit erg onwaarschijnlijk, het toont ook een diep onbegrip over het werk van computerwetenschappers en Ritchie in het bijzonder. En, misschien nog erger, over de manier waarop wetenschappers al grofweg anderhalve eeuw werken. UNIX was tenslotte niet alleen Ritchies uitvinding; het ontstond in samenwerking met Ken Thompson. Hij heeft het ook nooit voor zichzelf geclaimd, integendeel: volgens Ritchie was UNIX “the continuation of ideas that were started by Ken and me and many others, many years ago.”

Metaforisch

Bij de programmeertaal C lag dat anders; daarvoor was Ritchie als enige verantwoordelijk. C was belangrijk omdat gestructureerd programmeren en recursie (het opdelen van grote problemen in kleine deelproblemen) mogelijk maakte. Hier ligt een belangrijke bijdrage van Ritchie. Maar het gaat veel te ver om te beweren dat zonder Ritchie, niemand anders op een vergelijkbare oplossing zou zijn gekomen. Programmeertalen waren tenslotte niet nieuw en Ritchie’s C was niet de enige poging om iets dergelijks tot stand te brengen (zij het de meest geslaagde).

Het grote probleem van deze representatie is niet alleen dat het de werkwijze van Ritchie onrecht doet, maar vooral dat het de mythe van de ‘eenzame genie’-wetenschapper perpetueert. Begonnen als nationalistisch ideaal in de 19e eeuw, waart dit beeld nog steeds als een spook door de wetenschapsgeschiedenis. Het ontkent stelselmatig de ‘schouders van reuzen’ en schildert vooral voor de twintigste eeuw en later een volkomen onrealistisch beeld.

Weg met de negentiende eeuw

In plaats daarvan viert het de idee van een wetenschap die gedreven wordt door spontane, briljante invallen door genieën uit het niets: Archimedes’ Eureka, Pasteurs penicilline, Newtons appel, dat werk. De meest in het oog springende manifestatie van dit verschijnsel is misschien wel de heldenstatus die Charles Darwin in de levenswetenschappen wordt toegekend en die zo’n integraal deel is geworden van de manier waarop het publiek de evolutietheorie ervaart. Het is bepaald spijtig dat in de oplevende aandacht voor de rol van vrouwen in de wetenschap historici ook met regelmaat in deze val trappen door te trachten de ‘grote mannen’ te verwisselen voor ‘grote vrouwen’ van een soortgelijke mythologische en volkomen gefingeerde signatuur.

Door Ritchie te contrasteren met de puissant rijke Steve Jobs, verbindt het plaatje bovendien het concept van het eenzame genie met de Werther-achtige, getormenteerde kunstenaar die berooid aan wereldverbetering naar een vroege dood toe werkt op een tochtige zolderkamer. Hoe ondergewaardeerd Ritchie ook geweest mag zijn, in armoede heeft hij nooit geleefd en bovendien lijkt hij over het algemeen een vrolijke man geweest te zijn.

Jobs

Tot zover Ritchie. Maar wat kunnen we zeggen over Jobs’ aandeel in dit verhaal? Vooral dat Jobs veel nadrukkelijker zijn naam en reputatie aan duidelijk identificeerbare, zeer concrete producten hing. UNIX en C, hoewel belangrijk, waren geen creaties die het brede publiek bereikten. iPhones en Macintosh-computers deden dat wel – de laatste overigens met gebruikmaking van UNIX, waarop het huidige Mac-besturingssysteem is gebaseerd. Dat zo’n man een grotere publieke bekendheid verkrijgt is dan ook niet heel bijzonder. Onrechtvaardig? Alleen als je publieke erkenning als enige maatstaf neemt.

Dat de wetenschappelijke praktijk hier niet echt realistisch wordt neergezet is niet verwonderlijk als we naar het (letterlijke) totaalplaatje kijken. Termen als ‘overpriced laptops’ doen vermoeden dat de auteur eerder wordt gemotiveerd door een afkeer van Jobs dan door waardering voor (of kennis over) Ritchie. In plaats daarvan krijgen we een onthullend beeld te zien van de manier waarop het publiek nog steeds denkt dat wetenschappers functioneren en hoe kennis wordt verworven.

Het relativeren van dat door hagiografieën gedomineerde beeld, het verkrijgen van begrip voor de manier waarop in de praktijk kennis wordt verworven die ook onze toekomst bepaalt, is een taak waarvoor de wetenschapsgeschiedenis nog steeds veel werk kan en moet verzetten.

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.