Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#erfgoed
#scheepvaart
#onderwijs
#archieven
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#recht
#gender
#inclusiviteit
#slavernij
#natuur en milieu
Gepubliceerd op 02-07-2015
Door Christi Klinkert

De ontroerende schoen

Op 21 juni jl. besteedde Andere Tijden Sport aandacht aan historicus en ultraloper Jan Knippenberg (1948-1995). Jan gaf geschiedenisles op het Bonhoeffer College in Castricum, waar ik mijn schooltijd doorbracht. Ik heb hem zelf niet gehad, maar mijn oudere broer wel en die was – zoals de meeste van zijn leerlingen – weg van hem. Uit persoonlijke belangstelling bekeek ik de documentaire.

De Knip naar Stockholm

Voor de camera vertelden afwisselend broer Bob Knippenberg, een oud-leerling en Jans fysiotherapeut over de onwaarschijnlijke hardloopprestaties van ‘de Knip’. In het bijzonder over de tocht van Hoek van Holland naar Stockholm die hij in 1974 in 19 dagen volbracht. Aan de orde kwamen Jans eetpatroon tijdens de multimarathon, zijn woede-uitbarstingen, zijn gewoonte om liedjes en gedichten te verzinnen tijdens het lopen, en de schoenen die hij versleet.

Die schoenen vielen mij op. Of liever gezegd: mij viel op dat ze er nog waren en wat Jans broer Bob erover zei. Want op zichzelf waren ze niet zo bijzonder. Gewoon oude, waarschijnlijk stinkende hardloopschoenen.

De kamer van Jan

Aan het begin van de documentaire volgt de camera Bob terwijl hij een huis op Texel – van Jan, nu van hemzelf? – binnengaat. De gesprekken met Bob die volgen, zijn opgenomen in een kamer in dat huis die Bob ‘de kamer van Jan’ noemt, en die vol staat met bekers, ingelijste foto’s, hardloopkleren en… schoenen. Natuurlijk, een hardloper verslijt veel schoenen, zeker een ultraloper als Jan. Logisch om een bepaald paar te bewaren als herinnering. Bob toonde de exemplaren waarop Jan naar Stockholm had gerend: ze waren provisorisch versteld met tape en reepjes zool van andere schoenen, omdat ze Jan zo lekker zaten. Dit was echter niet het enige bewaarde paar. Er bleek een hoge kast volgepropt met oude hardloopschoenen van Jan in het Texelse huis te staan.

Dat is emotie

Aan het einde van de documentaire pakt Bob een schijnbaar willekeurige schoen uit die overvolle schoenenkast. Hij kijkt ernaar en zegt dat zijn broer een romanticus was, want ‘de dingen die hij gebruikte, daar hield hij alles in vast’. Hij voegt eraan toe: ‘Als ik zo’n oude Adidas zie, dan voel ik de ziel van mijn broer: rusteloos, zoekend, altijd eigenlijk op reis.’ Daarop schiet Bob vol en zegt: ‘dat is emotie.’

Ineens was mijn belangstelling verdubbeld. Ik keek niet meer alleen als oud-leerling maar ook als museumconservator. Bob ervoer hier, als het ware in het wild, wat wij museummensen ‘de historische sensatie’ noemen. Een historisch object – gebruiksvoorwerp, gebouw of kunstwerk – roept bij de persoon die ermee geconfronteerd wordt een plots diepgevoeld begrip op – voor de maker of gebruiker van het object, voor degene die is voorgesteld of voor de tijd waarin diegene leefde – dat gepaard gaat met een heftige emotie.

Museale hebzucht

Ik gun Bob de schoenen van zijn broer. Maar ineens voelde ik de museale hebzucht die veel conservatoren voelen als ze geconfronteerd worden met een object dat vanwege vorm en verhaal prachtig in ‘hun’ collectie zou passen. Er zijn massa’s fanatieke hardlopers in Nederland en Jan Knippenberg is voor velen van hen een held, een voorbeeld of tenminste een bekend fenomeen. Zij willen vast ook wel eens zijn schoenen zien, liefst het verstelde paar van de megarun uit 1974. Zij kunnen ook heel goed begrijpen, navoelen misschien wel, waar die voor staan. Jans oude schoenen kunnen huidige hardlopers ontroeren en inspireren.

Ik gun die vele sporters zo’n sensatie. En ik vermoed dat Jan hen die ook gunde, of in elk geval het bestaan van een dergelijk gevoel erkende. Hij was er historicus genoeg voor. Waarom bewaarde hij anders al die vele paren afgetrapte schoenen? Dus, Bob Knippenberg, zou je willen overwegen om een van Jans hardloopschoenparen af te staan aan een museum? Of maak een museum van ‘de kamer van Jan’. Een gepaste finish voor de tweejaarlijkse Jan Knippenberg Memorial run.

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.