Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#erfgoed
#scheepvaart
#onderwijs
#archieven
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#recht
#gender
#inclusiviteit
#slavernij
#natuur en milieu
Gepubliceerd op 09-02-2016

Erfgoed als schouwspel, over musea als opvoeringen van gemeenschapsculturen. Een verslag van de promotie van Dorus Hoebink

Verschijnselen zoals starchitecture, (overmatig) multimediagebruik en het museum als pretpark zijn symptomatisch voor de toenemende dramatisering van het museum als schouwspel. Naast deze ontwikkeling verandert ook de mate van en verantwoording van het sociaal engagement van het museum, zoals het communitymuseum. Deze twee aan het inherente aspecten van museale presentaties staan centraal in het proefschrift van Dorus Hoebink, die op 28 januari promoveerde aan de Erasmus Universiteit.

Hoebink beschouwt een erfgoedpresentatie als geënsceneerd tafereel, te ervaren aan de hand van een mise-en-scène van opstellingen, objecten, tekst en de verhalen die door middel van een belevenis een plaats krijgen in tijd en ruimte. Hij wijst in zijn proefschrift naar de manieren waarop in hedendaagse erfgoedpresentaties culturen van gemeenschappen worden opgevoerd voor de leden van deze gemeenschappen en voor de wereld daarbuiten (p.7, 2015). Door een reeks presentaties uit diverse disciplines te analyseren zorgt Hoebink voor een breed overzicht van nieuwe museale praktijken die zich in diverse sociale contexten afspelen, zoals corporate heritage, sciencefictionmusea en herinneringshuizen.

Cultural performances

Maar om deze nieuwe museale praktijken, die zowel onderling als afzonderlijk van de standaardpraktijk verschillen, goed te kunnen analyseren stelt Hoebink dat een andere aanpak nodig is. Door erfgoedpresentaties als cultural performances te benaderen, is het mogelijk hun multimediale gelaagdheid genuanceerd te beschrijven en tegelijkertijd hun vorm en inhoud in een sociale context te plaatsen. We zouden dus niet moeten kijken naar wat er getoond wordt in museumpresentaties, maar juist naar hoe museale presentaties iets laten zien. Op die manier kunnen we bij het analyseren van erfgoedpresentaties sociale en disciplinaire barrières waar erfgoedpresentaties doorgaans door gekenmerkt worden, overschrijden.

Hoebink stelt dat musea beschouwd moeten worden als cultural performances, waarmee hij voortbouwt op het werk van de Amerikaanse cultuursocioloog Jeffrey Alexander. Door Alexanders social performance-begrip te operationaliseren voor toepassing op museumpresentaties ontstaat er een conceptueel model, waarmee erfgoedpresentaties uit verschillende sociale en disciplinaire kaders vergeleken kunnen worden. Een performance, ofwel een erfgoedpresentatie, houdt dus zowel een representatie als een constructie van een gemeenschap in – en is dus het medium dat het museum met de gemeenschap verbindt. Volgens Alexander zijn er meerdere elementen die afzonderlijk van elkaar invloed uitoefenenen op een performance. Hoebink heeft elk van deze elementen geanalyseerd in de theorie en praktijk bij diverse museale en semi-museale instellingen.

Verbinden en overbruggen

Hoebink stelt dat we kunnen spreken van twee verschillende typen relaties die een performance kan creëren, overgenomen vanuit de sociologie: verbindende en overbruggende performances. Verbindende performances tonen een hechte band aan tussen mensen, bijvoorbeeld omdat ze dezelfde sociale omstandigheden delen. Verbindende performances tonen gemeenschapsculturen door het bevestigen, huldigen of juist verdiepen van collectieve representaties. Een overbruggende performance is echter een lossere relatie, men kent elkaar maar voelt zich niet verbonden. Overbruggende performances trachten juist buitenstaanders te bereiken en aan te spreken. (42, Hoebink).

Overpeinzingen

Wat aan dit onderzoek naar eigen zeggen nog onbreekt, is de verbinding met de praktijk. De bezoeker en museummedewerker als mens komen niet naar voren. Het zal nog moeten blijken of Hoebinks model ook aansluit op een meer sociale en praktische test in de museale praktijk en of professionals hier ook mee uit de voeten kunnen.

Hoebinks onderzoek stelt ons in staat om scherper buiten de traditioneel museale kaders te denken en meer vanuit een thematische invalshoek, met wellicht een culureeldemocratiserende werking. Door het museum als schouwspel te benaderen kunnen de erfgoedrepresentaties die zich verbinden met populaire cultuur, zoals bijvoorbeeld automusea, vergeleken worden met andere musea. Dit betekent dat er een nieuw interpretatiekader wordt gecreëerd, dat mogelijkheden schept om corporate heritage te deconstrueren en de instrumentalisatie van authenticiteit en  erfgoed beter te kunnen begrijpen. Hoebinks visie op het museum als een schouwspel, op de erfgoedpresentatie, omarmt corporate heritage en authenticiteit binnen het museologisch landschap. En het is van belang om deze mee te nemen in onze overpeinzingen binnen het veld.

Marit van Dijk

Over: Hoebink, Dorus. “Erfgoed als schouwspel. Over musea als opvoeringen van gemeenschapsculturen,” Ph.D. diss., Erasmus Universiteit Rotterdam, 2016.

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.