Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#erfgoed
#scheepvaart
#onderwijs
#archieven
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#recht
#gender
#inclusiviteit
#slavernij
#natuur en milieu
Gepubliceerd op 16-07-2015
Door Wouter Daemen
Wouter Daemen

Geschiedenis schrijven in de Oekraïne

Een jaar na de ramp met de MH17 is het nog steeds onrustig in het oosten van de Oekraïne. Hoe een samenleving te documenteren ten tijde van chaos, onrust en oorlog? Vakgenoten in de Oekraïne proberen er ondanks de moeilijke omstandigheden toch invulling aan te geven. 

Historici en archivarissen moeten de straat op. 

Al eerder blogde ik over de zichzelf documenterende samenleving: een vluchtige digitale wereld waarin mensen in losvaste, steeds wisselende verbanden en samenstellingen continu informatie creëren en zichzelf en de wereld om zich heen vastleggen. De in 2014 overleden archiefwetenschapper Terry Cook riep archivarissen – en hetzelfde geldt wat mij betreft ook voor historici – op om niet langer als elite experts achter de institutionele muren van de instellingen te schuilen maar de straat op de gaan om als een soort van coaches, mentoren en pleitbezorgers van hun inhoudelijke vakkennis actief te participeren in archief vormende communities. Ook zijn Canadese collega Laura Millar onderschrijft het idee van een bijna activistische archivaris die archivering promoot en uitdraagt als een gedeeld proces en verantwoordelijkheid van velen in de samenleving. 

Een mooie, ideële en op zijn zachts gezegd uitdagende beroepsopvatting. En dan is het voor mij nog makkelijk praten, werkend in het democratische Nederland binnen de institutionele muren van een regionale archiefinstelling in een stad die de zorg voor haar verleden hoog in het vaandel heeft. De taakopvatting kreeg een totaal andere lading nadat ik ruim een jaar geleden op een congres in Boedapest kennismaakte met Bohdan Schumylovych, verbonden aan het Urban Media Archive in Lviv. De Maidan protesten waren in volle gang en hij besloot de daad bij het woord te voegen en de straat op te gaan om opstand die plaatsvond te documenteren. Naar aanleiding van de ontwikkelingen in het afgelopen jaar – het neerhalen van vlucht MH17  en het voortwoekerende conflict in het oosten van Oekraïne – besloot ik opnieuw contact met hem te zoeken. In deze ietwat uitgebreidere blog geef ik een vertaalde samenvatting van zijn relaas. 

Het documenteren van een samenleving in oorlog

“De Maidan protestesten waren aanleiding voor ons – historici – om in actie te komen”, aldus Shumylovych. “Ons realiserend dat we de Oranje Revolutie in 2004 min of meer hadden ‘gemist’, mocht deze historische gebeurtenis niet aan onze aandacht ontsnappen. We reisden af naar de steden en plekken waar demonstranten samenkwamen om hun bedoelingen en acties zo goed als mogelijk vast te leggen. Het resulteerde in het project ‘Voices’. De hele winter van 2014 waren we bezig met het afnemen van interviews en het documenteren van wat er zowel online als op straat in de steden gebeurde.”

“Toen besloot het Oekraïense leger met geweld in te grijpen. Geweld nam de plaats in van discussie. Enkele van mijn vrienden kwamen om het leven en onbekenden richtten verwoestingen aan in mijn woonplaats. Sindsdien lijd ik aan wat ik een ‘media syndroom’ ben gaan noemen: ik heb last van nachtmerries en heb moeite om de nieuwssites te volgen. Ik was niet langer in staat om door te gaan met mijn documentatie project voor het Urban Media Archive. Desalniettemin ging ik wederom de straat op, echter niet langer om de intellectuele strijd voort te zetten, maar dit keer om te helpen bij het opruimen van de verbrande auto’s en verwoeste herinneringen.” Terwijl zijn land aan de afgrond stond van een oorlog met Rusland ontving Shumylovych een uitnodiging om mijn onderzoek voort te zettin in Italië. Hij hakte de knoop door, pakte zijn boeken en besloot samen met zijn gezin de Oekraïne te verlaten. 

Het uitzonderlijke en het alledaagse.

Projecten als ‘Voices’ of het soortgelijke ‘The Exceptional and the Everyday: 144 hours in Kyiv’ vormen essentiële bronnen voor toekomstig historisch onderzoek. Ondanks de Twitterfeeds, YouTube clips, blogs en Facebookposts die ons in real time vanuit conflictgebieden als oost-Oekraïne bereiken, moeten we als historici waken dat de stem van het individu in de digitale geschiedschrijving niet verloren gaat, waarschuwt ook Shumylovych.

De nadruk ligt bij veel Digital Humanities projecten nog te vaak op de logica van algoritmen of de uitkomsten van patroonherkenning in grote hoeveelheden data. Het documenteren van de samenleving betekent een gerichtheid op het vastleggen van interactie die tussen individuen en tussen groepen bestaat. Bovendien zijn deze ‘streaming archives’ minder geduldig dan papier: processen en gebeurtenissen worden op het moment dat ze gebeuren weliswaar op alle mogelijke wijzen en in een evengrote verscheidenheid aan verschijningsvormen vastgelegd en toegankelijk gemaakt, maar ze verdwijnen even snel weer in de immense brei aan digitaal beschikbare data. Het documenteren en het blijvend bewaren van het uitzonderlijke en alledaagse vergt onze constante aandacht en inspanning, ook – of misschien zelfs vooral – in een digitale samenleving.

Verder lezen:

 

De zichzelf documenterende samenleving
Door Wouter Daemen
“Wij zijn samen onderweg, halleluja”
Door Wouter Daemen
Het archiveren van het afwijkende
Door Wouter Daemen
Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.