Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#scheepvaart
#onderwijs
#erfgoed
#recht
#kolonialisme
#archieven
#Tweede Wereldoorlog
#inclusiviteit
#gender
#slavernij
Gepubliceerd op 19-06-2015
Door Wouter Daemen
Wouter Daemen

Het archiveren van het afwijkende

De oprichting van de ‘Kritiese Universiteit’ in 1967, tanks in de straten tijdens de roemruchte Piersonrellen in ’81 en (politiek) activistische groeperingen als de anitmilitaristische aktiewandelklup ‘Is het Hier Oorlog?’ of de Anti-autoritaire Kresj: het rode Nijmegen, broeinest van politiek activisme en studentenprotest maakt onlosmakelijk deel uit van het verleden van de stad. Samenlevingen worden wellicht bij uitstek gekenmerkt door het van de norm afwijkende; het tegengestelde van de gevestigde orde. Het documenteren van deviantie is echter geen eenvoudige opgave.

Tanks in de Nijmeegse Piersonstraat in 1981 (Foto: Marcel Antonisse | Nationaal Archief | CC-BY-SA)

Heulen met de vijand

Eerder deze maand verscheen ‘Eens komt de dag’, een geschiedenis van het in 1974 in Nijmegen opgerichte straat- en strijdorkest Kladderadatsch, bedoeld om naar eigen zeggen ‘de maatschappelijke strijd voor een betere wereld muzikaal te ondersteunen’. Een band die bijvoorbeeld op de barricaden stond in de Piersonstraat in ’81. De auteurs Rob Wolf en René van Hoften maakten dankbaar gebruik van het archief van het orkest dat sinds 2013 bij het Regionaal Archief Nijmegen berust. Een schenking die niet over een nacht ijs ging, want voor de orkestleden van het eerste uur voelde het toch een beetje als heulen met de vijand: het archief onderbrengen bij een onderdeel van de gemeentelijke overheid die zo vaak het mikpunt was van acties en het lijdend voorwerp van protestliederen.

Deviantie als vinger aan de pols

Gebrek aan vertrouwen in vertegenwoordigers van de overheid is vaak diepgeworteld, het vergt overtuigingskracht van de archivaris om partijen die in de marge van de samenleving opereerden of zich tegen de gevestigde orde keerden voor zich te winnen. Toch pleit Maaike Lulofs in haar bijdrage aan het lezenswaardige schetsboek ‘Documenteren van de samenleving’ voor het aangaan van de uitdaging om het wantrouwen te overbruggen, in een poging de collecties te verrijken en de gedocumenteerde samenleving te verruimen.

Deviantie zou daarbij een graadmeter kunnen zijn voor een evenwichtige archiefcollectie, aldus Lulofs. Een focus op deviantie zou als vinger aan de pols kunnen functioneren bij het documenteren van de samenleving. Ze definieert het begrip daarbij als ‘gedrag dat niet conform is aan een bepaalde norm of geheel van normen, die door een significant aantal individuen van een gemeenschap of maatschappij wordt geaccepteerd.’

Een vangnet voor te bewaren documenten

Lulofs pleit voor meer onderzoek naar de mogelijke relatie tussen archiefdiensten en actoren die buiten bepaalde maatschappelijke normen vallen. Een snel en niet representatief rondje langs de velden leert dat deviante actoren ondervertegenwoordigd zijn bij acquisitie door overheidsinstellingen en ook zelf minder geneigd lijken te zijn de weg naar openbare archiefdienst te bewandelen. Bij categoriale instellingen als het IISG lijkt er sprake van een evenwichtiger beeld.

Samenwerking tussen openbare archiefdiensten en andere instellingen en particulieren is onontbeerlijk voor een veelzijdige documentatie van de samenleving. Een netwerk van bibliotheken, archieven, musea en andere nader te benoemen instellingen zouden in de optiek van Lulofs als vangnet kunnen functioneren voor de selectie van archiefwaardige (digitale) documenten.

Grenzen aan het documenteren van de samenleving?

Contacten leggen en samenwerken met voormalige krakers en activisten mag dan niet vanzelfsprekend zijn, het lijkt mondjesmaat dus toch steeds beter te lukken. Lulofs gaat echter nog een stap verder: rijkt het willen documenteren van de samenleving tot samenwerking met maatschappelijke actoren die geen sympathie of zelfs weerzin opwekken? Wie wil samenwerken met extreem-rechtse organisaties, jihadisten of een vereniging als pedofielenvereniging Martijn?

Zo mogelijk nog gecompliceerder wordt het in de digitale wereld waar de informatie vluchtiger en ongrijpbaarder is dan ooit. Hoe krijgt de digitale documentatie van deviante actoren vorm? Struinen archivarissen en toekomstige historici straks het dark web af of blijft dit het speelveld van justitie en politie?

Kortom: hoe veelzijdig kan een archiefcollectie als afspiegeling van de samenleving zijn?

 

Verder lezen:

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.