Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#scheepvaart
#onderwijs
#recht
#erfgoed
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#archieven
#slavernij
#Gender

Het eenzame genie – wetenschapsgeschiedenis of biografie?

Het mocht geen middag worden over ‘grote witte mannen geschiedenis’ aldus de inleiders van de workshop over wetenschappelijke biografieën op 9 maart jongstleden.  Het mocht ook geen middag worden waar de ‘mythe van het eenzame genie’ bevestigd zou worden. Het moest een middag vol debat en interactie worden waar we alert op deze valkuilen vragen als ‘wat is de rol van de biograaf?’, ‘hoe ga je om met de mythes in de geschiedenis van de wetenschap?’ en ‘voor wie is deze biografie eigenlijk bedoeld?’ met elkaar bediscussieerden. Bovenal moest het een middag worden waar biografen, in spé of al gevorderd met hun onderzoek, hun ervaringen en kennis actief deelden en inspiratie op konden doen. De locatie nodigde daar in ieder geval wel toe uit, want dat was een zaal in de monumentale universiteitsbibliotheek van de TU Delft. Een ontwerp van Francien Houben, een van Nederlandse beste architecten.

Wat is de rol van de biograaf?
Erik Jorink, Teylers-hoogleraar ‘Verlichting en Religie in historisch en sociaal cultureel perspectief’, nam ons in zijn inleidende lezing mee in zijn onderzoek naar Johannes Swammerdam. Hij wil het bestaande beeld van Swammerdam ontrafelen door terug te keren naar de bronnen. Het beeld van Swammerdam als een geïsoleerde figuur, overschaduwd door Antonie van Leeuwenhoek, is ontstaan in na 1737 door de Boerhaave geschreven biografie. Alle biografische schetsen van Swammerdam zijn op deze biografie, met bijbehorend portret, terug te voeren. Jorinks doel is een nieuwe reconstructie van het leven en werk van Swammerdam op papier te zetten en daarmee een herwaardering van de persoon Swammerdam én zijn oeuvre te bewerkstellingen. In zijn lezing maakte hij aan de hand van zijn eigen onderzoek duidelijk wat hij verwacht van historisch biografisch onderzoek. Opvallend genoeg twijfelden bijna alle sprekers na hem of zij zich wel biograaf wilden en konden noemen én of zij een biografie van een wetenschapper schreven of juist niet.

Ilja Nieuwland

Hoe om te gaan met mythes in de geschiedenis van de wetenschap?
Mythes omtrent een leven kunnen ontstaan door biografen in het verleden, zoals bij Swammerdam het geval is, maar even zo zeer door toedoen van de wetenschapper in kwestie. Dat bracht ons bij de concepten self-fashioning en wetenschappelijke personae. Hoe iemands archief is opgebouwd, wat iemands reputatie is en hoe die reputatie gekoesterd wordt, wat voor interviews er zijn gegeven en wat er in die interviews al dan niet vermeld wordt , zijn relevante onderzoeksonderwerpen voor een biograaf. Ze geven niet alleen spannende inkijkjes in iemands leven, maar laten vooral zien hoe iemand herinnerd wenste te worden en dat zegt weer iets over de persoon in kwestie. Het is de rol van de biograaf (of als je die term liever niet gebruikt: de historicus) deze patronen te ontrafelen en bloot te leggen. Een van de sprekers stelde dat de spannende details uit iemands leven soms wellicht irrelevant zijn maar veelal wel de eerste toegang tot een beter begrip van de persoon en diens werk geven. Wat die spannende details dan zijn en hoe die verwerkt moeten worden in de biografie, dat verschilt per biograaf en per onderzoeksonderwerp.

Voor wie is de wetenschappelijke biografie bedoeld?
Dat brengt ons bij de laatste centrale vraag van de middag. Voor wie schrijven wij deze biografieën? Een vraag die gelijk allerlei tegenvragen opriep bij de verschillende sprekers, zoals ‘is de biografie de meest geëigende vorm voor de verspreiding van de wetenschapsgeschiedenis?’. Maar ook ‘wat is een biografie eigenlijk?’ ‘En valt een website met daarop alle bronnen en interactieve relaties van een historische figuur zoals Van Leeuwenhoek ook te rekenen tot de categorie biografie? Of is de betiteling biografie vooral een populair wetenschappelijk genre, dat bijzonder goed gelezen wordt door het grote publiek maar geen wetenschappelijke waarde heeft? Tegenvragen waar de deelnemers overigens geen eenduidig antwoord op gaven. Want zoals tijdens deze workshop bleek, zo veel biografen betekent even zoveel manieren van geschiedenisbeoefening.

Wat ik wel weet, is dat ik mij niet schaam om me biograaf te noemen en ook dat ik me niet zal bezondigen aan het bijdragen aan de geschiedenis van ‘grote witte mannen’ omdat mijn onderwerp een vrouw is. Een vrouw die vele facetten kent en zich ook op verschillende manieren manifesteerde, als feministe, wetenschapper, radiovrouw, vredesactiviste, een van de oprichtsters van het internationale archief voor de vrouwenbeweging, moeder en echtgenote. Kortom een vrouw waarbij het risico dat ik in de valkuil van het eenzame genie zal stappen, afwezig is. Wat ik ook weet is dat ik het ambieer om tegelijkertijd een wetenschappelijk verantwoorde biografie te schrijven als ook een boek dat voor een groter publiek aantrekkelijk is om te lezen. Of ik daarin zal slagen? De tijd zal het leren.

Antia Wiersma

Meer lezen over mijn onderzoek?

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Wordt lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.