Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#scheepvaart
#onderwijs
#erfgoed
#archieven
#kolonialisme
#recht
#Tweede Wereldoorlog
#gender
#inclusiviteit
#slavernij
Gepubliceerd op 15-03-2017

Het einde van het eurocentrisme – Workshop ‘Researching Post(colonial) Globalization’ met Angelika Epple en Idesbald Goddeeris

Hoe kunnen we historisch onderzoek bevrijden uit de greep van het eurocentrisme?  Angelika Epple (Universiteit Bielefeld) en Idesbald Goddeeris (KU Leuven) gaven zowel conceptuele als praktische antwoorden op die vraag. Zij deden dat tijdens een workshops over onderzoek naar globalisering in het koloniale en het postkoloniale tijdperk, de eerste uit een reeks die Peter van Dam en Elizabeth Buettner aan de Universiteit van Amsterdam organiseren. Tijdens deze workshop analyseerde Angelika Epple (Bielefeld Universiteit) in hoeverre eurocentrisme nog een gevaar is. Idesbald Goddeeris lichtte aan de hand van zijn eigen onderzoek naar scholen van Belgische jezuïeten in India toe hoe hij eurocentrisme praktisch probeert te vermijden.

Millenials streven het eurocentrisme voorbij, of toch niet?
Epple’s gaf een tweeledig antwoord op de vraag of we het eurocentrisme voorbij zijn. Enerzijds zijn de meeste onderzoekers zich tegenwoordig bewust van het gevaar eurocentrisme in het eigen denken en dat van hun bronnen. Anderzijds heeft het zich dieper geworteld in historisch onderzoek dan aanvankelijk gedacht. Om die wortels op te sporen onderzoekt Epple de praktijk van het vergelijken. Een vergelijking benadrukt bepaalde overeenkomsten en verschillen en verwaarloost andere. Door onderzoek naar de referentiepunten en de gradaties die vergelijkingen ten tonele voeren, krijgen we zicht op het eurocentrisme in literatuur, kunst, overheidsbeleid en ook in historisch onderzoek. Uiteindelijk kunnen we zo natuurlijk niet aan onze standplaatsgebondenheid ontkomen, maar ons wel steeds kritisch rekenschap van dat standpunt en zijn tekortkomingen geven.

Vrij van eurocentrisme
Idesbald Goddeeris geeft praktische invulling aan de theoretische voordracht van Angelika Epple. Hoe maakt een historicus zich vrij van een eurocentrisch perspectief en brengt hij Europese en non-Europese inzichten samen? In zijn onderzoek naar onderwijsprojecten van Jezuïeten in Ranchi sinds de onafhankelijkheid van India zet hij vraagtekens bij het Belgische beschavingsproject. Humanitaire hulp in ontwikkelingslanden is misschien wel bij uitstek een voorbeeld van eurocentrisch denken en moderniseringsprojecten. Critici verwijten de zogeheten ‘do-gooders’ van paternalisme en neokolonialisme: arme landen blijven op deze manier afhankelijk van het Westen. Bovendien zien zij het als een halfslachtige poging om koloniale schuld te vereffenen en het geweten te sussen. Maar er zijn ook voorstanders. Zij zien waarde in deze religieuze vorm van ontwikkelingshulp. In dit gevoelige debat hebben historici zich nog nauwelijks gemengd. Goddeeris probeert in zijn onderzoek eurocentrisme te vermijden door samen te werken met Indiase academici, de taal te leren, Indiase archieven te raadplegen, en Indiase alumni en docenten te interviewen. Tevens plaatst hij zijn onderzoek in de Indiase historiografie en poneert hij vooraf geen hypotheses over een ‘gangbare’ ontwikkeling.

Het einde van de ‘centrismes’
Beide sprekers waren al met al optimistisch over de mogelijkheid om een historisch verhaal te vertellen zonder te vervallen in generalisaties of ‘-centrismes’. Goddeeris benadrukte dat de historicus zich bewust moet zijn van zijn vooroordelen en met een kritisch blik het onderzoek moet ingaan. Een historicus moet zich losmaken van de grote verhalen en zich richten op de bronnen. Is micro-historisch onderzoek dan het enige alternatief? Angelika Epple zag een andere oplossing in een aanpak die zij ‘globale microhistorie’ noemt. Deze methode overweegt het mondiale en lokale en heeft oog voor ontwikkelingen die leiden tot homogeniteit en heterogeniteit. Misschien begint met historisch onderzoek van de millenial-generatie, die deze verbinding van lokale en mondiale dagelijks ervaart, toch een nieuw tijdperk.

Eva Nivard
Researchmaster student geschiedenis aan de UVA

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.