Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#scheepvaart
#onderwijs
#erfgoed
#archieven
#recht
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#inclusiviteit
#gender
#slavernij
Gepubliceerd op 31-05-2016
Door Daan de Leeuw
Daan de Leeuw

Het Nationaal Holocaust Museum opent zijn deuren

Hoe begin je een nationaal museum? ‘Laat het in geen geval over aan de politiek’, zo moet de oprichter van het Nationaal Holocaust Museum hebben gedacht. Na het debacle met het Nationaal Historisch Museum kiest oprichter Joods Cultureel Kwartier (JCK) eieren voor zijn geld en neemt het initiatief in eigen hand. Op 16 mei jongstleden opende het Nationaal Holocaust Museum in oprichting zijn deuren in de voormalige Hervormde Kweekschool aan de Plantage Middenlaan in Amsterdam.

De locatie van het museum, recht tegenover de Hollandsche Schouwburg, is niet zomaar gekozen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog fungeerde de Kweekschool als ontsnappingsroute om Joodse kinderen weg te sluizen uit de crèche waar zij – gescheiden van hun ouders die in de Hollandsche Schouwburg verbleven – waren ondergebracht in afwachting van deportatie. Medewerkers van de Joodse Raad wisten met behulp van diverse verzetsgroepen zeshonderd kinderen te redden. De crèche was gehuisvest in de twee panden naast de Kweekschool. De bijzondere geschiedenis en de locatie – tegenover de Hollandsche Schouwburg en middenin de voormalige Jodenbuurt van Amsterdam – maken het pand uitermate geschikt als huisvesting voor het museum. Zoals het museum het verwoordt: ‘De Hollandsche Schouwburg is een plaats van deportatie, collaboratie en nagedachtenis aan de doden, de kweekschool is er een waar menselijke moed en onbaatzuchtigheid tot uiting kwamen.’ Een andere reden voor de locatie is dat de beperkte ruimte bij de Hollandsche Schouwburg en het bestemmingsplan het onmogelijk maakte om het museum daar te huisvesten.

 

Gefaseerde oprichting

De initiatiefnemers hebben tot de oprichting van dit museum besloten omdat er volgens hen behoefte is aan een dergelijk museum en hierin op nationaal niveau nog niet is voorzien. Ondanks de toenemende belangstelling voor de Holocaust neemt de algemene kennis over dit onderwerp af, zo stelt het museum. Het museum wordt in twee fasen opgericht. In de eerste fase, die nu is begonnen en drie jaar zal beslaan, zullen er wisselende tentoonstellingen en evenementen worden georganiseerd. Naast het creëren van maatschappelijk draagvlak staat het museum in deze fase voor een hachelijkere taak, namelijk het aanboren van subsidies en fondsen om hiermee de tweede fase, een definitief Nationaal Holocaust Museum, te realiseren. Negentien miljoen euro is er nodig voor een verbouwing, het inrichten van een permanente tentoonstelling en het voor acht jaar exploiteren van het museum. Voor de eerste fase is ruim twee miljoen euro beschikbaar, met het vfonds (het Nationaal Fonds voor Vrede, Vrijheid en Veteranenzorg) als hoofdbegunstiger.

 

Tentoonstelling

‘Het moet vooral geen traditioneel Holocaust museum worden, met donkere ruimtes en grijze foto’s die erop gericht zijn de bezoeker iets te laten voelen’, verklaarde directeur Emile Schrijver onlangs op een bijeenkomst voor bevriende instellingen. Volgens Schrijver, tevens bijzonder hoogleraar Geschiedenis van het Joodse boek aan de Universiteit van Amsterdam, beoogt het museum de geschiedenis op een nieuwe manier vorm te geven. De Joodse geschiedenis moet niet worden gereduceerd tot vijf jaar oorlog. Nee, de Holocaust moet onderdeel zijn van vierhonderd jaar joodse geschiedenis in Nederland en welke nog altijd doorgaat. Het museum wil dan ook het effect van de vernietiging op de joodse gemeenschap en de naoorlogse verwerking inzichtelijk maken. Wat betreft de representatie van de Holocaust komt de nadruk te liggen op de menselijke dimensie van de vervolging en vernietiging. Oftewel ‘hoe normale mensen zich verhouden tot abnormale omstandigheden’, aldus Schrijver. De vervolging van Nederlandse joden zal in de bredere, internationale context van de Holocaust worden geplaatst. Tevens zullen verwante thema’s zoals antisemitisme, religieuze intolerantie, de schending van mensenrechten, de internationale rechtsorde en het uiterst actuele thema van integratie van minderheden aan de hand van de Holocaust worden gepresenteerd.

Maar dit alles is nog toekomstmuziek. De hedendaagse bezoeker zal het vooralsnog moeten doen met tijdelijke tentoonstellingen, zoals ‘De ondergang van Abraham Reiss’ die momenteel te zien is. In negen schilderijen verbeeldt kunstenaar Jeroen Krabbé het lot van zijn overgrootvader die tijdens de oorlog in Sobibor werd vermoord. De tentoonstelling sluit aan bij de beoogde opzet van het museum doordat het de voorgeschiedenis, de Holocaust en de nawerking van de vervolging en vernietiging inzichtelijk maakt.

 

Musealisering van de Holocaust

Het Nationaal Holocaust Museum past in een trend van een steeds verdere musealisering van de Tweede Wereldoorlog in het algemeen en de Holocaust in het bijzonder. De komende jaren zullen de laatste ooggetuigen van de oorlog en overlevenden van de vervolging sterven. Aan de vanzelfsprekendheid waarmee zij de samenleving confronteerden met de vervolging en systematische vernietiging van minderheden tijdens de nazidictatuur komt daardoor langzaam een einde. Derhalve ontstaat de behoefte de herinnering aan deze geschiedenis vast te houden door het inrichten van gedenktekens en musea. De oprichting van het Nationaal Holocaust Museum kan worden gezien als de culminatie van deze trend. Het JCK heeft met de oprichting van het museum zeer strategisch geopereerd. De tactiek om het museum alvast op te richten en de komende jaren aan een permanente tentoonstelling te werken kan een bijdrage leveren aan het blijvend herinneren van de Holocaust. Als het museum eenmaal een vaste(re) vorm en maatschappelijk draagvlak heeft zal zeer waarschijnlijk geen enkele minister of staatssecretaris het aandurven subsidie te weigeren dan wel in te trekken. De les lijkt te zijn: laat het oprichten van een nationaal museum vooral niet over aan de politiek maar zorg er wel voor dat politici niet om het maatschappelijk draagvlak van een dergelijk museum heen kunnen. Wat dit betreft lijkt het JCK met de oprichting van het Nationaal Holocaust Museum de politiek schaakmat te hebben gezet en het bestaan van het museum op voorhand al voor lange tijd te garanderen.

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.