Vernieuwde site. Lees meer...
Historici.nl





#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#scheepvaart
#onderwijs
#recht
#erfgoed
#kolonialisme
#slavernij
#archieven
#Tweede Wereldoorlog

Hoe dekoloniseer je een archief? Verslag VOC-Symposium

Op 23 en 24 november 2017 organiseerde het Nationaal Archief in Den Haag, in samenwerking met Universiteit Leiden, het symposium Rethinking the VOC. Centraal stonden de 1.2 kilometer tellende VOC-archieven binnen het Nationaal Archief, waarvan inmiddels een groot deel gedigitaliseerd is. Ruim 150 deelnemers uit meer dan 20 landen kwamen bijeen om nieuwe mogelijkheden voor historisch onderzoek met deze rijke bronnencollectie te bespreken.

Al snel werd duidelijk dat deze mogelijkheden niet alleen in het archiefmateriaal zélf liggen, maar ook in vernieuwende perspectieven en benaderingswijzen van onderzoekers. De 24 sprekers verdeeld over zeven panels presenteerden een verrassend breed scala aan onderzoeksmethoden, van het analyseren van klimatologische en bodemkundige gegevens en macro-economische data tot intiem etnografische microgeschiedenis.

Het hoofdthema van het symposium betrof echter de vraag rondom het ‘dekoloniseren’ van de VOC-archieven. De VOC was naast een handelscompagnie immers ook een koloniale macht, en haar administratie werd dan ook opgesteld vanuit dit perspectief, bovendien door een zeer select groepje geschoolde, veelal Nederlandse en altijd mannelijke compagniedienaren. Hoe kunnen historici van deze waardevolle, maar verre van objectieve bronnen gebruik maken zonder de koloniale aannames en vooroordelen van de VOC en haar bewindhebbers over te nemen?

Een door veel sprekers geboden antwoord op dit probleem is het niet langer centraal stellen van de VOC zelf als onderwerp van historisch onderzoek. In hun administratiezucht hebben de VOC-ambtenaren onbedoeld een onschatbaar bronnenbestand over de wereld waarmee en waarbinnen de compagnie handelde achtergelaten, wat nuttig kan zijn voor de geschiedschrijving van een groot aantal Aziatische landen, vorstenhoven, en supranationale ontwikkelingen. Verschillende sprekers, zoals Frederik Cryns en Cyntia Viallé voor Japan en Sri Margana voor Indonesië, wezen hierbij op het belang van het toegankelijk en vooral bekend maken van de VOC-archieven bij Aziatische historici. Een andere trend die uit de panels naar voren kwam, is onderzoek naar het dagelijks leven van de bevolking die onder compagniegezag viel. Vooral juridische bronnen zoals rechtsverhoren en testamenten lijken hierbij nuttig te zijn. Zoals Kate Ekama opmerkte, geeft dit deel van het VOC-archief inzicht in details over het leven van slaafgemaakten en andere subalterne groepen: waar ontmoetten mensen elkaar, wat voor sociale contacten hadden ze, en hoe waren families georganiseerd?

Toch werden de VOC en haar werknemers zeker niet genegeerd, maar benaderd vanuit een perspectief waarbij hun wereldbeeld bewust niet meer leidend is. Zo schetste Remco Raben een beeld van de beruchte Chinezenmoord door de Compagnie in Batavia (1740) vanuit het oogpunt van de Chinese en Javaanse bevolking, en stelde Alicia Schrikker voor om het koloniale wereldbeeld zélf juist onder de loep te nemen, en de mentaliteit en zelfpercepties van hooggeplaatste VOC-mannen met een antropologische blik te benaderen.

Het symposium werd afgesloten met een paneldiscussie waarbij de vraag rondom het dekoloniseren van de archieven en historisch onderzoek weer terug kwam. Uit de bijdrages van het panel – een combinatie van historici, archivarissen, en experts actief in de museumwereld – kwam naar voren dat Nederland nog een lange weg te gaan heeft in het afschudden van de koloniale mentaliteit. Ook werden de uitdagingen en mogelijkheden voor het dekoloniseren van de archieven zelf besproken – van het meer toegankelijk maken van documenten en de beperkingen die daaraan vast zitten tot het uitbreiden van het idee van een ‘archief’ om zo bijvoorbeeld mondelinge geschiedenis gelijkwaardig te stellen aan schriftelijke. Ook het bewust ingrijpen in de ‘framing’ van het archief door bijvoorbeeld de labels voor documenten te wijzigen werd besproken. Vanuit het publiek werd hierover een treffend punt gemaakt: van wie moeten dergelijke beslissingen komen? En in welke zin hebben Nederlandse onderzoekers binnen sterk koloniaal gewortelde instituties zoals het museum, het archief, en de universiteit – bewust of onbewust – nog steeds een rol als ‘kolonisator’? Een levendige discussie volgde. Een passend einde voor een symposium waarin boven alles duidelijk werd dat het verleden dat achter de vergeelde VOC-archiefbladen schuilgaat nog springlevend is.

– Sophie Rose (Universiteit Leiden)

 

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Wordt lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.