Historici.nl





#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#scheepvaart
#onderwijs
#recht
#erfgoed
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#archieven
#slavernij

Honderd jaar geschiedenis aan de VU: verslag ‘De toestand van het verleden’

De opleiding Geschiedenis van de Vrije Universiteit Amsterdam bestaat in 2018 een eeuw. Om dit te vieren vond op 15 juni het symposium ‘De toestand van het verleden – visies op de historicus van morgen’ plaats. Niet om een potje te gaan navelstaren over het verleden van de eigen opleiding en universiteit, maar om het met collega’s, alumni, studenten en andere vakgenoten te hebben over de toestand van het vak en de uitdagingen voor het historische bedrijf.

Dat het hier niet ging om een belegen verleden maar om een levendig heden en een veranderlijke toekomst, werd meteen duidelijk door het thema van de eerste keynote door Joris van Eijnatten (UU): de opkomst van digital history. De uitleg van deze methoden die gebruik maken van databases, text mining en vectorization – ‘sorry voor het Engels, dat hoort’ – en een kort voorbeeld van hoe hij dit toepaste op de poëzie van Bilderdijk dienden vooral als inleiding voor zijn hoofdpunt, namelijk dat we studenten geschiedenis hier veel meer van moeten meegeven. Historici mogen dan ‘notoir conservatief’ zijn, er is een reëel gevaar dat we de digitale boot missen als we de curricula niet aanpassen, te beginnen met eenvoudige veranderingen als het herintroduceren van statistiek als vak en het aanleren van programmeertalen.

Opleidingsdirecteur en hoogleraar Religiegeschiedenis Fred van Lieburg opent het symposium.

Er klonk enig protest vanuit de zaal toen ook de conclusie van de tweede keynote door Herman Paul (UL) enigszins alarmistisch leek uit te vallen. In de geest van het thema van de dag sprak Paul over de veranderende personae van de (academische) historicus sinds de negentiende eeuw, waarbij we nu af lijken te stevenen op een tweedeling tussen enerzijds de klassieke maar ietwat verslofte historicus die vooral tijd besteedt aan onderwijs, en anderzijds de ‘ondernemer’ die aan de lopende band ERC-beurzen binnenhaalt, en daarmee geld en prestige. Werd ons niet te veel een crisisgevoel aangepraat, wilde het publiek weten? Behoort niet juist ook iemand met een ERC-beurs onderwijs te geven, en vindt de digitale verandering momenteel niet van onderaf plaats? Nou ja, natuurlijk hadden de sprekers het ook weer niet zó sterk bedoeld. Maar achter de kern van hun boodschap bleven beiden staan. Echt digitaal onderzoek is dan ook nog steeds een niche, en dat bezuinigingen en beurzenrace voor de beroepspraktijk niet gunstig uitpakken is vrij evident en vaak onderwerp van debat.

De middag was gevuld met parallelsessies over specifieke vakgebieden als wetenschapsgeschiedenis, geschiedtheorie en cultuurhistorie, steeds (in)geleid door een VU-staflid. Een internationale afvaardiging van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis vormde het panel voor de sessie over Global History. De aanwezigen waren het erover eens dat Global History-onderzoek naar wereldwijde handelsnetwerken, contacten en commodity chains succesvol is geweest, misschien zelfs zo ingeburgerd dat misschien niet altijd meer duidelijk is wat nu wel, en wat nu toch geen Global History is. Toch is het niet per definitie gemeengoed. Lucas Poy (Universidad de Buenos Aires) herinnerde eraan dat Global History vaak helemaal niet zo global is omdat al dat internationale onderzoek nu eenmaal duur is, en dus vooral weggelegd voor westerse wetenschappers. En een gebrek aan talenkennis is nog altijd een belangrijke factor die onderzoekers uitsluit van grote relevante historiografieën.

De sessie over politieke geschiedenis werd door Ronald Kroeze (VU) ingeleid als vervolg op de centrale discussie tijdens het congres van de Onderzoeksschool Politieke Geschiedenis afgelopen november: wat heeft de cultuurhistorische wending die het veld heeft genomen, in Nederland vooral uitgemond in een focus op politieke cultuur, ons gebracht? Aan de ene kant is die wending misschien nog helemaal niet ver genoeg gegaan. Liesbeth van der Grift (UU) en Harm Kaal (RU) betoogden dat, ook in de politieke cultuur-benadering, er nog steeds een nadruk ligt op de elite en de grote mannen en vrouwen, en dat de popular politics van volkspetities, consumentenorganisaties, opiniepeilingen en milieubewegingen veel meer aandacht verdienen. Aan de andere kant kunnen we de politieke geschiedenis volgens Annelien van der Dijn (UU) beter vernieuwen met ‘toegepaste geschiedenis’, waarbij inzichten uit onderzoek gebruikt worden om kwesties in het heden te begrijpen en beleidsmakers te ondersteunen. Het was interessant geweest hier verder op in te gaan, omdat een vergelijkbaar punt ook terugkwam op de volgende dag, toen Kamerleden op de VU in debat gingen met historici over het belang van het vak voor de politiek. Zitten historici en beleidsmakers echt op elkaar te wachten?

Als slot van de dag presenteerde opleidingsdirecteur Fred van Lieburg de jubileumbundel Geschiedenis aan de Zuidas, waarvoor de vaste stafleden elk een hoofdstuk schreven. Ook dit was uitdrukkelijk geen onderonsje van anekdotes, maar een verzameling uiteenlopende essays die laat zien waar al die VU-historici zich in 2018 zoal mee bezighouden en die vertrouwen geeft voor de toekomst. Op de dag zelf werd het al vaak gezegd, dus bij dezen een laatste keer: op naar de volgende honderd jaar!

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Wordt lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.