Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#scheepvaart
#onderwijs
#recht
#erfgoed
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#archieven
#slavernij
#Gender

Memory & Narration: International Oral History Conference

De twintigste International Oral History Conference ‘Memory & Narration’ werd van 18-21 juni dit jaar gehouden in Jyväskylä, Finland.  Ook in Nederland is er een sterke interesse voor Oral History, wat onder meer tot uitdrukking komt in het Netwerk Oral History, gelieerd aan het Huizinga Instituut en de vele interview collecties die worden geïnitieerd en bewaard in archieven en onderzoeksinstituten, waaronder het Internationaal Instituut voor de Sociale Geschiedenis (IISG), het kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis Atria en het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV).

Oral History is zowel een methode van onderzoek als een bron voor onderzoek: door het oproepen,  vastleggen en archiveren van individuele levensverhalen of van gedeelde herinneringen aan een gemeenschappelijk verleden komen narratieven tot stand die een nieuw licht kunnen werpen op bestaande geschiedverhalen. Oral History kan gezien worden als een vorm van Life Writing waarbij de neerslag van individuele ervaringen in egodocumenten centraal staat. Met dit cruciale verschil dat Life Writing eerder IN of NABIJ het verleden van de schrijver(s) gesitueerd moet worden, terwijl met Oral History een verhaal-in-retrospectief OVER het verleden wordt gecreëerd in samenspraak met een gesprekspartner/onderzoeker. Daarom wordt  Oral History ook wel aangeduid als ‘memory work’ en is zij nauw verweven met Memory Studies. Die houden zich bezig met de vraag hoe en met welke gevolgen het verleden aanwezig is in het heden. Daarnaast zijn Oral Historians van oudsher geïnteresseerd in de presentatie van het verleden voor een breed publiek, dat nu als public history bekend staat. Kortom: OH kent raakvlakken met meerdere specialismen, hetgeen zowel inspirerend als verwarrend kan uitpakken.

Waar eerder vooral theater en documentaire makers lieten zien waarom ze op welke manier bestaand en nieuw interviewmateriaal in hun werk opnamen, werd op dit congres veel aandacht besteed aan nieuwe technologieën waarmee audio(visuele) interviews gearchiveerd en toegankelijk gemaakt kunnen worden. Duidelijk is dat Oral History een belangrijk speerpunt vormt binnen de ‘digital humanities’, zoals dat in  Nederland ook tot uitdrukking komt in de activiteiten van het Data Archiving and Networked Services (DANS). Dit instituut voor permanente toegang tot onderzoeksgegevens stimuleert onderzoekers om hun digitale onderzoeksgegevens vindbaar, toegankelijk, interoperabel en herbruikbaar te maken. Op de conferentie verdwenen in dergelijke, archief-gerichte sessies, helaas de inhoudelijke vragen en discussie over gehanteerde concepten al te gemakkelijk achter meer technische kwesties.

Mijn keuze lag dan ook eerder bij de sessies waarin de vraag naar de omgang met een gewelddadig verleden centraal stond. Die thematiek vormt een rode draad in de Oral History beweging, die na de Tweede Wereldoorlog een aanvang nam door gesprekken met overlevenden van de Shoah. Aan het eind van de jaren 1990 verschoof de aandacht naar de Oost-Europese landen en de slachtoffers van communistische regimes, terwijl sindsdien – ook vanwege de verdere internationalisering van de academie en de Oral History-beweging- veel aandacht is gekomen voor gewelddadige dekolonisatieprocessen die nog lang doorwerken.

Zo was in de bijdragen aan de conferentie ook dit jaar de verwevenheid van Oral History, Memory Studies en Public History merkbaar, al kwam  dat nauwelijks expliciet aan de orde. Maar impliciet des te sterker, zoals ik wil illustreren aan de hand van de presentatie van de Italiaanse literatuurwetenschapper en musicoloog Alesandro Portelli, een van de veteranen van de Internationale Oral History-beweging. Hij koos ervoor Bob Dylans beroemde A hard rain’s gonna fall uit 1962 als uitgangspunt te nemen om te laten zien hoe relevant verhalen kunnen zijn van singer-songwriters. Het lied gaat over de blue-eyed son, die na zijn omzwervingen over de wereld en zijn confrontaties met ‘a dozen dead oceans’, ‘the mouth of a graveyard’, and ‘talkers whose tongues were all broken’ terugkeert bij zijn ouders thuis, waar hij voorspelt dat ‘a hard rain’s a-gonna fall’.

Het is een traditionele ‘coming-of-age’ tekst waarin, dankzij Dylans interpretatie, de echo’s van de oorlog in Vietnam doorklinken. Meer dan een halve eeuw later – wanneer het lied door Patty Smith ten gehore wordt gebracht ter ere van de uitreiking van de Nobelprijs voor de literatuur aan Dylan in 2017 –  refereert dezelfde tekst aan de vele vluchtelingen die de oceanen oversteken of erin verdrinken; de jonge zoons met bruine ogen, zonder huis om naar terug te keren. Portelli liet zien hoe eenzelfde soort lied door de tijd heen over de wereld reist en steeds nieuwe betekenissen krijgt afhankelijk van wie het zingt, waar en wanneer., In plaats van een zoektocht naar de oorsprong of ‘de wortels’ van het lied richtte hij de aandacht op de verplaatsing ervan via de herinneringen van reizigers, vluchtelingen en migranten die liederen met zich meenemen en opnieuw betekenis geven in een nieuwe omgeving.

Langs deze muzikale weg zette Portelli zich af tegen de notie van etniciteit in historisch onderzoek, waarmee al snel de gezamenlijke ‘roots’ of een specifieke ‘cultuur’ van een afgebakende groep geïnterviewden – en daarmee het verschil met anderen – benadrukt wordt. Daar tegenover pleitte hij   ervoor om het accent in ons onderzoek te leggen op verandering.  ‘Wat we kunnen laten zien is een ‘hutchpot’: ‘how we are getting mixed up’ doordat mensen zich verplaatsen, verhalen en muziek met zich meenemen en die aanpassen aan de omstandigheden waarmee ze van doen krijgen. Met zijn verhaal illustreerde hij de multidisciplinariteit en politieke geëngageerdheid, die na veertig jaar internationale Oral History beweging nog steeds actueel is, terwijl de reflectie op concepten en benaderingen in de Oral History praktijk zich ook blijft ontwikkelen. Evengoed is het van belang om ons als Oral Historians te bezinnen op de vraag wat ons onderscheidt en verbindt met andere ‘velden’ van onderzoek, in het bijzonder Memory Studies.

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Wordt lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.