Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#scheepvaart
#onderwijs
#erfgoed
#archieven
#kolonialisme
#recht
#Tweede Wereldoorlog
#gender
#inclusiviteit
#slavernij
#natuur en milieu
Gepubliceerd op 07-10-2013

Mittler, vervlechting en netwerken: conferentie over de verweven geschiedenis van Duitsland en Nederland

Duitsland in het nieuws
Het herenigde Duitsland viert vandaag zijn drieëntwintigste verjaardag. Maar onze oosterbuur was de afgelopen weken ook al volop in het nieuws. Hoewel de strijd om het kanselierschap al ver van tevoren een gelopen race was, berichtten Nederlandse media uitvoerig over de Duitse verkiezingen. Het nieuwe Duitse populisme (Alternive für Deutschland), het halen van de kiesdrempel (een te hoge horde voor de Freie Demokratische Partei) of zelfs de Überhangmandate – Nederland werd ingewijd in het Duitse democratische stelsel.

Deze belangstelling wekt verwondering. Nog niet zo lang geleden moesten germanofielen moeite doen om de Nederlandse pers überhaupt voor Duitsland te interesseren. De berichtgeving over de Duitse verkiezingen is echter illustratief voor een nieuwe trend: Nederland kijkt weer positiever naar Duitsland.

Werkgroep Duits Nederlandse Geschiedenis
Is de actualiteit voer voor historici? Jazeker, zo bleek op de conferentie van de Werkgroep Duits Nederlandse Geschiedenis (WDNG). De WDNG is een overkoepelend platform voor historici die zich bezighouden met transfers, relaties en vergelijkingen tussen beide landen. Maar het is ook hun taak om uit te leggen dat er niets nieuws onder de zon is: de geschiedenis van de Duits-Nederlandse betrekkingen heeft vele hoogte- en dieptepunten gekend.
 
Op 26 en 27 september verzamelden zich zo’n veertig vooral jonge historici uit Duitsland en Nederland op het Duitsland Instituut (DIA) in Amsterdam om over deze hoogte- en dieptepunten in de lange twintigste eeuw te praten.

Mittler / (be)middelaars
Tijdens de conferentie draaide het vooral om Mittler en netwerken: hoe op het niveau van individuele personen contact en uitwisseling tussen beide landen tot stand komt. Keynotespreker Nicole Colin (UvA/DIA) noemde verschillende soorten Mittler, waarvoor geen goede Nederlandse vertaling bleek te bestaan. Het gaat namelijk zowel om klassieke bemiddelaars zoals ambassadeurs die streven naar een goede verstandhouding tussen beide landen, als om onbedoelde of ambivalente middelaars. Denk aan de Duitse soldaten in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog, of de Nederlanders die voor de Arbeitseinsatz naar Duitsland gesleept werden. Dit leverde allerlei contacten en connecties tussen beide landen op, die tot ver na de bezettingstijd doorwerkten. In de historiografie over transfer en wisselwerking tussen natiestaten worden deze ambivalente Mittler vaak over het hoofd gezien.

Koloniale contacten
Minder bekend zijn de koloniale Mittler en de Duits-Nederlandse contacten buiten Europa. Tot 1914 was een deel van Nieuw-Guinea een Duitse kolonie. Nicola Borchardt (Universiteit Hamburg) liet zien dat Duitsers en Nederlanders begin van de twintigste eeuw in Zuidoost-Azië samenwerkten om de Britse hegemonie op het telegraafnetwerk te doorbreken. Na de spanningen met de Britten rondom de Boerenoorlog in Zuid-Afrika maakten ze plannen om eigen telegraafkabels aan te leggen. Ook waren er in Nederlands-Indië veel Duitsers waarvan een deel zich verenigde in de Duitse Bond. Het Duitse koloniale verleden krijgt sinds kort volop aandacht van historici. Een beter inzicht in het contact met andere koloniale mogendheden, waaronder Nederland, zou een waardevolle aanvulling zijn op dergelijk onderzoek. Dit zal ook aan de orde komen tijdens de volgende conferentie van de WDNG, die volgend jaar september in Keulen zal plaatsvinden.

Bewondering voor Duitsland
Hoe zit het nu met de huidige liefde voor Duitsland? De Nederlandse historici Jacco Pekelder (UU) en Hanco Jürgens (DIA) lieten daar hun licht op schijnen. Pekelder schetste het contrast met twintig jaar geleden, toen de betrekkingen tussen Duitsland en Nederland flink onder druk stonden. Nederland reageerde daar toen op met een waar charmeoffensief: investeren in politieke contacten, netwerken en onderwijs. De oprichting van het Duitsland Instituut maakte hier bijvoorbeeld deel van uit. Mogelijk heeft dat charmeoffensief bijgedragen aan het veranderde beeld van Duitsland.

Volgens Jürgens moeten we de verklaring voor het veranderde Duitslandbeeld eerder zoeken in het zelfbeeld van Nederland. Nederland is onzekerder geworden na een jarenlange worsteling met populisme, de multiculturele samenleving en zijn plaats in de wereld. In dit klimaat wordt steeds meer met bewondering naar Duitsland gekeken. Of dit positieve beeld en het goede contact tussen beide landen standhoudt, valt nog te bezien. Voor de WDNG is er in ieder geval voldoende reden om zich te blijven richten op het analyseren en nuanceren van de wederzijdse waarnemingen en contacten.

Ilse Raaijmakers MA, promovenda Universiteit Maastricht

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.