Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#erfgoed
#scheepvaart
#onderwijs
#archieven
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#recht
#gender
#inclusiviteit
#slavernij
#natuur en milieu
Gepubliceerd op 27-03-2012

Never waste a good crisis

De financiële crisis en de economische recessie waarmee Nederland momenteel te maken heeft, vragen erom de regels van het spel te veranderen. Want een crisis is een moment van vrijheid, een reden om nieuwe wegen in te slaan: ‘never waste a good crisis’. Daarover ging het vrijdag 22 maart tijdens het symposium ‘De institutionele verbouwing van Nederland’ van het kenniscentrum Instituties van de Open Samenleving, het IOS.

 

In zijn inleiding op het thema maakte hoogleraar economische geschiedenis Jan Luiten van Zanden een historische vergelijking: wat leert ons de geschiedenis met vergelijkbare periodes van crises, waarin de wissels verzet moesten worden? Die momenten waren er namelijk in de jaren dertig en tachtig. 

In de eerste periode was er, aldus Van Zanden, behoefte aan meer staat en minder liberalisering, maar dat waren juist maatregelen die toenmalig minister-president Colijn tegenhield. In de jaren tachtig was het omgekeerde aan de hand: minder staatsbemoeienis en meer behoefte aan economische liberalisering – een ingreep waar premier Den Uyl zich tegen verzette.

 

Economisch historica Tine de Moor werkte het thema uit aan de hand van de keuze tussen individu of collectief. Bijvoorbeeld als het gaat om arbeid: volgens De Moor heeft de zzp’er zijn langste tijd gehad en liggen er kansen voor het collectief. Een ‘herontdekking van de self-governance’ noemde zij dit, zowel als het gaat om ‘collaborative consumption’ (samen een auto delen of zonnepanelen aanschaffen), als om ‘collaborative production’ (zoals ouderparticipatie in crèches).

Dergelijke institutionele, collectieve acties, vergelijkbaar met middeleeuwse gilden of 19e eeuwse coöperaties, hebben grote voordelen, vindt De Moor. Er is bijvoorbeeld sprake van meer efficiency, risicovermijding, schaalvoordeel en geldbesparing. Maar dan moet de overheid wel vertrouwen tonen in een dergelijke ‘self governance’.

 

Verder was er een bijdrage van FNV-voorzitter Agnes Jongerius, die vooral klaagde over het gebrek aan daadkracht binnen de sociaal democratie. “Die springt niet op bij deze crisis, terwijl die toch evident van rechts komt. Ik zie geen collectieve verontwaardiging over het feit dat het bedrijfsleven en de banken beschermd worden, en de burgers daarvoor het gelag moeten betalen. Het enige antwoord dat deze regering weet te geven op de crisis is bezuinigen – een maatregel die diametraal staat tegenover alle adviezen die de overheid gegeven worden.” De kans bestaat dat Rutte zich een plaats verwerft in het rijtje eerder genoemde premiers die een verkeerde afslag hebben genomen. Die verstrekte adviezen passen in het Nederlandse poldermodel, waarvan Jongerius graag een Europese navolging zou zien, maar die – volgens haar helaas – ten ene male ontbreekt.

 

Concluderend zei dagvoorzitter van het symposium, hoogleraar economische en sociale geschiedenis Bas van Bavel, dat we -voor wat betreft de institutionele verbouwing van Nederland- heel goed weten waar we naar toe willen, maar dat er op de weg daarheen grote blunders worden gemaakt. Menigmaal wordt de afslag gemist of verkeerd genomen. Het is volgens hem de opdracht van het IOS om te helpen de maatschappelijke wissels goed te hebben staan.

 

Ludo Koks, Universiteit Utrecht

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.