Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#erfgoed
#scheepvaart
#onderwijs
#archieven
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#recht
#gender
#inclusiviteit
#slavernij
#natuur en milieu
Gepubliceerd op 14-10-2015
Door Roman Roobroeck
Roman Roobroeck

Nora in Gent: historische inleving en representatie

Geschiedenis is dood. Het maakt niet uit hoezeer er soms omheen gedraaid wordt, wij historici bestuderen een in se dode materie die daarom niet oninteressant of irrelevant is, maar wel degelijk beëindigd en afgelopen is. Het verleden is achter de rug en komt niet meer terug. Deze vaststelling levert enkele essentiële vragen op: hoe kan een hedendaagse observator het verleden bestuderen, beschrijven en concretiseren? Of meer nog, hoe kunnen we vanuit het heden voeling krijgen met het verleden?

Pierre Nora en zijn lieux de mémoire

Vertrekkende uit deze problematiek deed Pierre Nora in de jaren ’80 de gevestigde historiografie op haar grondvesten schudden. In zijn zoektocht naar een geactualiseerde historische benadering van de Franse identiteit stelde hij een nieuwe manier van denken voor; de geschiedenis  in de vorm van lieux de mémoire of ‘plaatsen van herinnering’. Dit Franse herinneringsparadigma poogde vervlogen tijden een vaste ‘zichtbare’ vorm te geven in nog bestaande historische relicten, namelijk als plaatsen. De toegankelijkheid en duidelijkheid van deze aanpak deed het concept van lieux de mémoire doordringen op het internationale toneel en veroverde zo ook de academische en populaire lezerskringen in de Lage Landen.

Religie en Gent: een verhaal van plaatsen

Het recente werk “Geloven in Gent. Plaatsen van het religieuze verleden” is de nieuwste aanvulling in de lange reeks werken die uit deze Franse onderzoekstraditie stamt. Het ambitieuze boek beschrijft 33 uiteenlopende herinneringsplaatsen die op een diachronische wijze de religieuze geschiedenis van Gent aan de dag legt. De behandelde lieux de mémoire variëren van imposante kastelen tot verdwenen complexen, van roemrijke kathedralen tot op het eerste zicht niets betekenende panden. Elk heeft een eigen uniek en vaak exemplarisch verhaal, aangeboden met vlot geschreven essays, maar allen dragen bij tot een beter begrip van de Gentse geloofsdynamiek sinds de vroege middeleeuwen. Het werk biedt met andere woorden geen exhaustieve, chronologische opsomming met oog op volledigheid, maar presenteert zich eerder als een thematische aaneenschakeling van momenten en plaatsen die bepalend zijn geweest voor het gelovige leven van de Gentenaar.

De vreemde eend in de bijt

Op het eerste zicht past dit werk dus perfect in de klassieke herinneringsparadigma van Nora. Net zoals Nora poogden coördinatoren Gita Deneckere, Ruben Mantels, Anne-Laure Van Bruaene en Christophe Verbruggen immers aan de hand van tientallen ‘biografieën van plaatsen’ een historische ervaring van lang vervlogen tijden te reconstrueren. Tegelijk stapt “Geloven in Gent” evenwel af van het nationale perspectief dat men gewend is in werken als “België, een parcours van herinnering” of de vierdelige Nederlandse reeks “Plaatsen van herinnering”. Daarentegen richt “Geloven in Gent” zich tot een nauwere thematiek door een stedelijke en levensbeschouwelijke afbakening toe te eigenen. Het stedelijke spectrum leent zich immers perfect tot het Franse herinneringsparadigma van Nora en de religieuze afbakening voelt vernieuwend en verfrissend aan. Middels een aangename afwisseling van tekst en beeld streven de auteurs zo naar het voelbaar maken van een verdwijnend gevoel, naar het waarneembaar maken van religieuze ervaring uit het verleden in een steeds seculariserende stedelijke maatschappij.

Tekst en beeld als sleutels der historische gewaarwording

Over het algemeen is deze doelstelling absoluut bereikt. Het uitgebreide team van schrijvers, samengesteld uit voornamelijk Gentse historici, komt lof toe voor hun meeslepende en uiteenlopende discoursen die het stedelijke religieuze leven van de voorbije eeuwen concreet in kaart brengen. Daarnaast speelt de fotografie als tweede grote component binnen het boek eveneens perfect in op de intentie om het verleden als het ware zicht- en tastbaar te maken. Fotograaf Benn Deceuninck heeft op dit vlak uitstekend werk verricht. Zelfs de keuze voor de locatie van de boekvoorstelling (22/09/2015) knoopt aan bij de wens om geschiedenis tot leven te wekken; het hoogkoor van de Sint-Baafskathedraal straalt historische verwondering uit waarin het weergalmen van de stemmen van de sprekers onbewust een zekere graad van religieuze inleving opwekte.


Initiatiefnemer prof. em. Marcel Storme stelt het nieuwe boek voor in het hoogkoor van de Gentse Sint-Baafskathedraal.

Tijd voor nieuwe accenten in de religieuze geschiedschrijving?

De combinatie van academische tekstuele precisie en ondersteunend beeldmateriaal maakt de leeservaring van Geloven in Gent” tot een actieve interactie met het verleden. Het werk bewijst dat de reeds decennia oude historiografische concepten van Nora nog steeds niet aan validiteit ingeboet hebben, en dat de religieuze historiografie enkel maar kan baten bij het overnemen en inpassen van alternatieve onderzoeksstrategieën. Laat “Geloven in Gent” hierbij meteen ook een blijvende aanzet vormen om onderzoek naar lieux de mémoire van het gelovig leven uitgebreider aan te vatten. Want geschiedenis mag dan wel dood zijn, maar via ‘plaatsen van herinnering’ hebben we de mogelijkheid om het verleden enigszins te reconstrueren, vatbaar voor te stellen en zelfs tot leven te wekken.

 

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.