Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#erfgoed
#scheepvaart
#onderwijs
#archieven
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#recht
#gender
#inclusiviteit
#slavernij
#natuur en milieu
Gepubliceerd op 13-06-2015
Door Rene Spork
Rene Spork

Omsmelten, 200 jaar Slag bij Waterloo

Ter gelegenheid van de tweehonderdste verjaardag (1815-18 juni-2015) van de historische gebeurtenis die – aldus de officiële Belgische website – heel Europa versteld heeft doen staan en de toekomst van onze contreien mee heeft gevormd, komt er een reconstructie van de Slag bij Waterloo op een schaal die nog nooit eerder is vertoond in Europa: 5000 figuranten, 300 paarden en 100 stukken artilleriegeschut. Een gebeurtenis die ‘episch’ zal zijn en ‘bulderend en zeer kleurrijk.’

Dat is nog eens herdenken! Ach, je kunt het verleden niet uitwissen, je kunt wel proberen het verleden te reconstrueren en als de uitkomst je niet zint: ook omsmelten gaat prima. De Koninklijke Munt van België heeft 175.000 geslagen twee-euromunten omgesmolten na klachten van Frankrijk. Op de muntstukken stond de Leeuw van Waterloo, het herdenkingsmonument dat koning Willem I (onze koning) liet bouwen na de Slag bij Waterloo.

De slag, op 18 juni precies tweehonderd jaar geleden, maakte een definitief einde aan de heerschappij van de uit Elba ontsnapte Napoleon. Landen mogen speciale 2-euromunten uitgeven, maar het ontwerp moet wel worden goedgekeurd door de Europese Raad van Ministers. Toen Frankrijk officieel (en laat) protest aantekende, trok België de munt in. Frankrijk: “De Slag bij Waterloo is een gebeurtenis die tot het collectieve geheugen behoort. Het is meer dan gewoon een militair conflict. Munten laten circuleren met het symbool dat voor een deel van de Europese bevolking schadelijk is, vinden wij schadelijk, zeker in een context waarbij de eurozone de eenheid en de samenwerking in de monetaire unie poogt te versterken.” (NRC, 13 maart). Ik weet niet of dit slecht vertaald Frans is, maar het is in elk geval onbegrijpelijk Nederlands.

De Slag bij Waterloo wordt in België in juni groots herdacht, maar in Frankrijk ligt de nederlaag van de verbannen despoot dus nog altijd gevoelig. Er kan nog wel meer ‘gedonder’ ontstaan dan in juni aanstaande zal weerklinken uit de 300 stuks artilleriegeschut. Wat voor een type speelt bijvoorbeeld Napoleon: een kleine dikzak (zoals de Engelsen hem graag afbeelden) of een meer statige figuur op steigerend paard (voorkeur van de Fransen)? En wie doet onze koning Willem II? Wat wordt zijn rol? Willem besteeg de troon in 1840 en hij stierf, pas 56 jaar oud, in 1849. De meningen van diverse historici over zijn koningschap zijn verdeeld, maar in Waterloo heeft hij zich onderscheiden.

Op 15 juni 1815 viel het Franse leger België binnen en stuitte op het Pruisische leger. De Fransen brachten de Pruisen een zware slag toe en trokken op naar Brussel. Bij het gehucht Quatre-Bras werden zij evenwel tegengehouden mede door Nederlandse troepen onder bevel van de prins van Oranje, de oudste zoon (de held van Quatre-Bas) van koning Willem I. Wat de rol van de Nederlandse troepen ook is geweest, de Prins van Oranje heeft zich manhaftig gedragen.

In een brief aan zijn ouders (Koninklijk Huisarchief, Inv.nr. A35-VIIIa-77), geschreven op 19 juni 1815, spreekt de euforie van de prins: ‘Victoire! Victoire!’ meldt hij en hij doet verslag van de schitterende overwinning op Napoleon, met nadruk op de wezenlijke bijdrage van zijn korps aan deze veldslag. De brief eindigt hij met ‘ik ben gewond door een kogel die mijn linkerschouder heeft doorboord, maar veel stelt het niet voor. In leven en dood geheel de uwe, Willem’.

In Nederland werd Waterloodag nog tot aan het einde van de 19e eeuw als nationale feestdag gevierd en terecht! Hoeveel helden hebben wij? Ok, Julius Civilis leidde in het jaar 69 de opstand van de Bataven tegen de Romeinen, maar hij geldt alleen in oude geschiedenisboekjes als ‘vaderlands.’ De meeste van onze nationale helden zijn omstreden. Er is altijd wel iets mis mee (wreed tegen inboorlingen, of gewoon wreed en altijd inhalig, bruut, onbeschoft en vrouwonvriendelijk, maar met de held van Qutare-Bas is (op een paar kleine dingetjes na) niets mis.

Ik stel voor dat Nederland zich helemaal niets aantrekt van Frankrijk en alsnog een euromunt laat slaan ter herdenking van de slag. Uiteraard een munt met een heldhaftige leeuw, indachtig onze dichter De Schoolmeester (Gerrit van de Linde, 1808-1858): ‘Een leeuw is eigentlijk iemand, Die bang is voor niemand.’

Die munt gaat er overigens komen, zowel in België als in Nederland, als speciale herdenkingsmunt en niet als reguliere euro-uitgave.

Bron: Archievenblad, juni 2015

Leestips: In de serie Elementaire Deeltjes, de nieuwe serie van Amsterdam University Press (AUP) voor een breed publiek, is net verschenen: Mike Rapport, De oorlogen van Napoleon.

De biografie van Jeroen van Zanten: Koning Willem II 1792-1849 (Amsterdam 2013). Jurriën de Jong, Ben Schoenmaker en Jeroen van Zanten, Waterloo, 200 jaar strijd, Amsterdam 2015.

Zie ook www.koninklijkhuis.nl/encyclopedie/organisatie/koninklijk-huisarchief/

Fantaseren over het Verenigd Koninkrijk
Door Rene Spork
Levend stratego
Door Liesbeth Sparks
Dossier Herdenken – #WijHerdenken
Door Laurie Slegtenhorst
Rene Spork
René Spork (23-09-1955) werkzaam bij Stadsarchief Rotterdam als projectmanager publieksbereik. Heeft geschiedenis gestudeerd aan de School voor Taal en Letterkunde in Den Haag en daarna de archiefopleiding gevolgd. Werkzaam geweest onder meer bij Ministerie Buitenlandse Zaken, Nationaal Archief (toen nog Algemeen Rijksarchief), Gemeentearchief Den Haag en Stadsarchief Rotterdam. Hoofdredacteur Archievenblad 2012-2016.
Alle artikelen van Rene Spork
Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.