Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#scheepvaart
#onderwijs
#erfgoed
#recht
#kolonialisme
#archieven
#Tweede Wereldoorlog
#gender
#inclusiviteit
#slavernij
Gepubliceerd op 26-10-2017

Open in order to… Drie interviews over Open Access Deel 2

Van 23 tot 29 oktober is het weer Open Access Week. Ter ere van de tiende editie publiceert Historici.nl deze week drie interviews met wetenschappelijke tijdschriften.

Als tweede: prof. dr. Jacco Pekelder, voorzitter van de redactie Tijdschrift voor Geschiedenis (TvG).

“Het is jammer dat de overheid de ontwikkelingen rond Open Access (OA) niet meer op z’n beloop laat”, stelt Jacco Pekelder. “De digitalisering is toch niet meer te stoppen. Daar moeten we realistisch in zijn. Maar waarom moet het allemaal van bovenaf?” Pekelder ziet de ontwikkeling naar OA overal om zich heen en het werd daarin ook bevestigd bij de sessie die hij erover organiseerde op de Historicidagen in Utrecht afgelopen augustus. “OA is een mooi initiatief, maar alle wetenschappen kunnen hierin niet zomaar over één kam geschoren worden. Dat gebeurt nu wel in het overheidsbeleid.”

Pekelder merkt dat onderzoekers deels positief, deels terughoudend zijn tegenover OA: het bereik van de publicaties wordt vergroot, maar de vraag ‘wat betekent deze ontwikkeling voor de wetenschappelijke tijdschriften?’ speelt wel. En ook wel terecht, zegt Pekelder. “Als alles vrij beschikbaar is, waarom zou je dan een abonnement nemen? De financiering van het huidige systeem wordt zo een heel stuk moeilijker.” De schuld hiervoor is niet helemaal bij OA neer te leggen, geeft Pekelder toe. Ook zonder OA liepen de abonnementen terug. Historici op universiteiten of  bij andere academische instellingen hebben via de kanalen van die instellingen vrij toegang tot de artikelen. Die doelgroep heeft geen lidmaatschap nodig om het tijdschrift te kunnen lezen.

Onlangs zijn de edities van TvG van de jaren 1886 tot 2008 digitaal beschikbaar gesteld via de resources van het Huygens ING. De uitgaves vanaf 2009 zijn beschikbaar via Amsterdam University Press. Hier zit wel een vertraging op van drie jaar, via delayed open access. “Dat is de voorwaarde die nu gesteld is. Zo is voor ons OA toch al mogelijk.” Voor de toekomst zoekt de uitgeverij nog naar manieren om ook onmiddellijke OA rendabel te maken. “Toch denk ik”, zegt Pekelder, “dat de belastingbetaler eigenlijk al best tevreden kan zijn met onze huidige praktijk. De content wordt uiteindelijk, al binnen drie jaar, voor iedereen toegankelijk en kunnen wij als podium voor wetenschappers die willen publiceren blijven bestaan.”

Niet iedereen in de beweging van OA staat open voor kritiek, zo merkt Pekelder. Sommige vragen blijven daardoor onbeantwoord. “Het is een systeem met haken en ogen. Het delen van kennis is een vorm van democratisering en dat vind ik erg mooi, maar dat wil niet zeggen dat we niet moeten oppassen.” Een valkuil is, volgens Pekelder, dat publiceren in het Nederlands in gevaar komt. Hoewel dat in de praktijk vaak tegenvalt, hebben online publicaties in het Engels theoretisch gezien een groter bereik. Niet alleen auteurs maar ook hoogleraren die bijvoorbeeld de carrière van jongere academici kunnen maken en breken, geven daarom vaak de voorkeur aan een artikel in het Engels. Zo wordt het, zeker voor beginnende Nederlandse geesteswetenschappers, wel heel erg onaantrekkelijk om voor een breed publiek toegankelijk, en dus in het Nederlands, over voor Nederland relevante thema’s te schrijven. Aan oplossingen wordt echter gewerkt. “Als alle bibliotheken bijvoorbeeld samen één fonds beheren waaruit publicaties in Nederlandse tijdschriften worden bekostigd, omzeil je veel aanvraagprocedures. Nederlandse bibliotheken helpen dan de Nederlandse tijdschriften bij de overgang naar OA en houden Nederlands erfgoed in stand. Dat is pas echt democratisering.”

Tot het moment dat andere (financiële) systemen gevonden worden, blijft TvG bij het vertraagd publiceren. “Nogmaals: zodat wij een kwalitatief platform voor onze auteurs kunnen blijven bieden. Sinds kort werken wij bijvoorbeeld samen met Jonge Historici (JHSG). We waren onder de indruk van hun activiteiten en zij zochten een manier om jonge wetenschappers te ondersteunen om tot een eerste wetenschappelijke publicatie te komen. De paywall maakt vaak niet zoveel uit voor deze jonge mensen. De voornaamste doelgroep waar zij op mikken heeft toch toegang tot onze database. Alleen opa, oma en sommigen van hun vrienden die niet bij een universiteit werken, hebben niet onmiddellijk toegang.” Maar steeds vaker mag de op één na laatste versie wel op een eigen website of op een vergelijkbaar platform geplaatst worden. “Zo is het artikel eigenlijk toch voor iedereen beschikbaar.”

Lees ook de interviews met Anne-Marie Mreijen (Deel 1) en Astrid Verburg (Deel 3).

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.