Vernieuwde site. Lees meer...
Historici.nl





#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#oorlog en krijgsmacht
#wetenschap en techniek
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#scheepvaart
#onderwijs
#recht
#erfgoed
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#slavernij
#archieven
Door Maartje van de Kamp
27-06-2017
Maartje van de Kamp

Plaatjes bij praatjes

De Wet Hergebruik Overheidsinformatie stelt dat voor de verstrekking van informatie van de overheid, informatie die gecreëerd en verzameld is met ons aller belastinggeld, niet opnieuw kosten mogen worden gerekend. De wet gaat echter verder dan alleen het gratis beantwoorden van burgervragen. Zeker sinds de wet sinds 2015 ook van toepassing is op bibliotheken, musea en archieven. Daar heb je als historicus meer aan dan je denkt.

Het zal menigeen van jullie wel eens overkomen zijn dat een prachtige bron voor je onderzoek zich aan de andere kant van het land blijkt te bevinden (of elders ter wereld, maar aangezien het hier over een Nederlandse wet gaat, blijven we even binnen de landsgrenzen). Met een boek is dat probleem nog wel overkomelijk, dat kan worden opgestuurd naar een bibliotheek in de buurt. Met archieven is dat een stuk lastiger.

Gelukkig voor ons allen wordt er de laatste jaren druk gedigitaliseerd. Nog niet altijd het stuk dat je nodig hebt, maar toch. De resultaten van die arbeid zijn vaak gratis via de website van de betreffende archiefdienst te bekijken op een niet zo fijne viewer. Wie beter zicht wil en de scans daarvoor wil downloaden, moest tot voor kort echter betalen. Nu is een paar euro voor een geboorteakte voor een genealoog nog wel te overzien, maar wie hele inventarisnummers nodig had, kon beter op de trein stappen. Om vervolgens bij de archiefdienst te horen dat het betreffende stuk niet meer naar de studiezaal mag omdat het immers al online staat.

De Wet Hergebruik Overheidsinformatie (WHO) heeft hier een einde aan gemaakt. Sinds juli 2015 zijn alle overheden, en dus ook de daaronder vallende musea, bibliotheken en archieven, verplicht al hun digitaal beschikbare informatie gratis aan te bieden. Geld vragen voor scans mag dus niet meer. Voor sommige archiefdiensten was dat even schrikken. Zij maakten niet zozeer winst op die scans, maar wisten er wel nieuwe digitaliseringsprojecten van te bekostigen.  Sommigen maakten echter meteen van de nood een deugd. Zo stelt het Rijksmuseum via de Rijksstudio meer dan 100.000 beelden beschikbaar aan makers van apps, maar ook aan alle andere mensen die daar iets mee zouden willen.

Naast gescande archiefstukken en kunstobjecten, is de wet ook van toepassing op fotocollecties waarvan de rechten bij de overheid berusten. Op bijna elke foto ooit gemaakt berust auteursrecht dat geldt tot zeventig jaar na het overlijden van de maker. Dat vinden mensen soms wel eens vervelend, maar als we niet meer willen betalen voor kunst en cultuur komen we als beroepsgroep zelf ook wel een tikje op de tocht te staan. Dat neemt niet weg dat het uitzoeken van die rechten een ingewikkelde klus is. Niet voor niets proberen archiefdiensten tegenwoordig bij nieuwe fotocollecties ook meteen de rechten te verwerven. Dan mogen de foto’s meteen online én door iedereen worden hergebruikt.

Dat hergebruik gaat onder een zogenaamde creative commons (cc) licentie. Als je bij een foto CC-0 of Public Domain ziet staan, betekent dat dat je de foto overal voor mag gebruiken. Zonder toestemming te vragen of te vermelden waar je die foto vandaan hebt. De rechten zijn namelijk van ons allemaal. Het Nationaal Archief heeft ondertussen gemerkt wat het toepassen van die licentie kan opleveren. De fotocollectie bleek bijzonder geliefd bij Wikipedians en ondertussen duiken de foto’s bij duizenden artikelen in alle taalgebieden op.

Prachtig allemaal! Maar zit er nog een grens aan? Ja, die grens is er zeker. De informatie die voor hergebruik beschikbaar wordt gesteld, moet van de overheid zijn en al digitaal beschikbaar, in de wet ‘machineleesbaar’ genoemd. Je kunt dus niet met de WHO in de hand naar een archiefdienst gaan en eisen dat ze gratis je lievelingsarchief voor je gaan digitaliseren. Wat er wel is, moet in herbruikbare vorm worden aangeboden en mag je voor alles gebruiken.

Dus een mooie kaart van Johannes Vingboons in je boek over handel met het verre oosten? Gratis en voor niks.  Een scan van de Akte van Verlatinghe op een T-shirt omdat je vermoedt dat dat wel eens een bestseller zou kunnen worden? Mag . Een blog voor Historici.nl opleuken met niet echt ter zake doende foto’s?  Kan, zoals u ziet. Alle beschrijvingen uit alle archiefinventarissen downloaden in één document omdat je liever zoekt op andere kenmerken dan in de zoekmachine van de archiefdienst? Geen probleem. Zoek dus naar het Public Domain logo want het is ook van jou.

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Wordt lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.