Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#scheepvaart
#onderwijs
#recht
#erfgoed
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#archieven
#slavernij
#Gender
Door Daan de Leeuw
27-02-2018
Daan de Leeuw

Poolse wet ondermijnt Holocaustonderzoek

Grote internationale verontwaardiging donderdag 1 februari toen de Poolse Senaat instemde met de wet die spreken over ‘Poolse concentratiekampen’ strafbaar stelt. De wet politiseert het onderzoek naar en de discussie over de Holocaust in Polen en het aandeel van “gewone” Polen hierin. De Verenigde Staten spraken haar bezorgdheid uit en Israël veroordeelde de wet. President van de Europese Raad en politiek tegenstander van de huidige regering Donald Tusk stelde op Twitter dat de initiatiefnemers het spreken over ‘Poolse kampen’ hebben gepromoot en de wet daardoor juist het tegenovergestelde effect heeft. Op woensdag 6 februari kondigde president Duda aan de wet te ondertekenen maar wordt de wet nog voorgelegd aan het Constitutionele Hof om te toetsen of de vrijheid van meningsuiting niet in het geding komt.

Inderdaad, voormalig president Obama sprak in mei 2012 per abuis van ‘Pools vernietigingskamp’ in plaats van een ‘nazivernietigingskamp in het door Duitsers bezette Polen’. Toenmalig premier Tusk betichte Obama van ‘onwetendheid, gebrek aan kennis, en opzet’ en het Witte Huis bood direct zijn excuses zijn. Desalniettemin is Obama’s vergissing een van de aanleidingen voor de wet. En inderdaad, niet-joodse Polen waren ook slachtoffer van de raciale politiek van de nazi’s sinds de bezetting in 1939. Naast de Pools-joodse slachtoffers zijn ook ten minste 1,9 miljoen niet-joodse Polen door de nazi’s vermoord. Maar dit laat onverlet dat er tevens veel Polen waren die het “jodenrein” maken van hun land steunden en zelfs actief hieraan bijdroegen.

Sinds het verschijnen van Neighbors. The Destruction of the Jewish Community in Jedwabne, Poland in 2001 door historicus Jan Gross (Princeton University) wordt het debat over de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust in Polen niet alleen bepaald door het grote aantal Joden dat tijdens de oorlog omkwam maar ook over de medeplichtigheid van “gewone” Polen in de Holocaust. In dit boek beschreef Gross hoe in juli 1941 de Poolse inwoners van het dorp Jedwabne hun 1.600 joodse dorpsgenoten vermoordden. Het recentere werk Hunt for the Jews. Betrayal and Murder in German-Occupied Poland (2013) van historicus Jan Grabowski (University of Ottawa) draagt enerzijds bij aan een completer beeld van de Poolse medeplichtigheid aan de vernietiging van Poolse en Europese Joden. Anderzijds heeft het boek het debat verder gepolariseerd.

De wet komt voor Holocaustonderzoekers niet als een verrassing en past in een trend waarin de Poolse overheid, sinds 2015 geleid door de rechts-nationalistische partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), het Poolse oorlogsverleden probeert op te poetsen. Zo zijn er rondom het monument voor de Warschau-opstand sinds 2000 diverse kleinere monumenten opgericht om Poolse redders van joden te eren en het Duitse daderschap van de Holocaust te benadrukken. Op zichzelf beschouwd geen verdraaiing van de feiten maar desalniettemin geeft het een eenzijdig beeld. Het in 2013 geopende POLIN Museum voor de geschiedenis van Poolse joden dat te midden van de monumenten is gebouwd besteedt eveneens nauwelijks aandacht aan de medeplichtigheid van “gewone” Polen aan de Holocaust. In 2016 deed de Poolse regering zelfs een poging om Gross’ zijn in 1996 toegekende ridderorde (Orde van Verdienste van de Republiek Polen) af te nemen vanwege uitspraken die zij als onpatriottisch bestempelde. In datzelfde jaar beweerden twee ministers dat er geen bewijs is voor Poolse medeplichtigheid aan de massamoord in Jedwabne (1941) en Kielce (1946). En naar aanleiding van het oplaaiende debat over de ‘Holocaustwet’ voegde de Poolse premier Morawiecki vorige week het laatste hoofdstuk in het herschrijven van de Poolse oorlogsgeschiedenis toe door naast Poolse ook van ‘joodse daders’ te spreken.

De ‘Holocaustwet’ van de Poolse regering maakt onafhankelijk onderzoek naar en een vrij debat over de geschiedenis van de Holocaust in Polen onmogelijk. Historici riskeren nu drie jaar gevangenschap als zij zich “onvaderlandslievend” uitlaten. Onderzoekers zoals Gross en Grabowski worden hierdoor – althans in Polen – monddood gemaakt. Historici die in het buitenland werkzaam zijn kunnen de dans ontspringen door niet meer naar Polen te gaan, maar historici in Polen wacht bittere tijden. Voorlopig lijkt er geen verbetering zichtbaar. De Poolse wet is een grove ondermijning van wetenschappelijk vastgestelde feiten, voor wat die nog waard zijn in tijden waarin feiten als nepnieuws en leugens als alternatieve feiten worden gepresenteerd.

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Wordt lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.