Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#erfgoed
#scheepvaart
#onderwijs
#archieven
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#recht
#gender
#inclusiviteit
#slavernij
#natuur en milieu
Gepubliceerd op 14-03-2012

‘Süskind’

Een filmmaker of romanschrijver die pretendeert een waargebeurd verhaal te vertellen dient zich te houden aan de feiten en de verzinsels te beperken tot details en inkleuring. Dat hebben de makers van de nogal drakerige, maar knap geacteerde speelfilm ‘Süskind’ helaas niet gedaan. 

Alleen de kern van het verhaal blijkt op historische feiten gebaseerd: Walter Süskind, een Duits-joodse zakenman, gaf namens de Joodse Raad leiding aan de Hollandsche Schouwburg, de verzamelplaats voor opgepakte joden aan de Plantage Middenlaan in Amsterdam. Hij gebruikte zijn positie om massaal kinderen uit de tegenover de schouwburg gelegen crèche weg te laten smokkelen en redde zo honderden levens. Zelf overleefde hij de oorlog niet, evenmin als zijn vrouw en kind. 

De meeste dramatische verwikkelingen in ‘Süskind’ zijn echter geheel verzonnen. Zo wordt in de film Süskinds gewetensstrijd uitgebreid in beeld gebracht. En ook de strijd met zijn vrouw, die wil dat ze onderduiken, krijgt veel aandacht. In werkelijkheid weten we hier weinig van af.  Süskinds tegenspeler, Ferdinand aus der Fünten, is in de film een weifelende, eenzame drinkebroer, bang voor de wraak van zijn kille chef Willy Lages. Dit laatste stemt evenmin overeen met de feiten. 

Maar regelrecht grotesk is de weergave van kampcommandant Gemmeker, in de film een corrupte duivel op een paard, die zich vergrijpt aan Süskinds vrouw. In werkelijkheid was Gemmeker een ultracorrecte politieman op een fiets, die zijn ontrouw beperkte tot zijn secretaresse. 

Nu begrijp ik wel dat een speelfilm een compacter, eenduidiger drama vergt dan de geschiedenis biedt, maar noem die mensen dan niet Süskind, Lages en Gemmeker – dat voorkomt verwarring. En waarom wordt met zoveel woorden gezegd dat de Joodse Raad de deportatielijsten opstelde, terwijl de makers weten dat dat niet klopt? Wie zulke vrijheden neemt met belangrijke feiten moet zijn film niet waargebeurd noemen.

Tot slot is er het probleem van de Holocaustdramatisering. De dood van miljoenen machtelozen biedt geen goed verhaal. Een verhaal vergt hoofdpersonen die hun menselijke waardigheid demonstreren door betekenisvol handelen, zoals Süskind dat doet. De Holocaust leent zich niet voor een goed verhaal; die gaat over mensen die voor niets stierven.

Bart van den Boom, Universiteit Leiden

Nova Zembla – Recensie
Door Peter Sigmond
De Heineken Ontvoering – Recensie
Door Maarten Peters
Napoleon on the spot – Museum Rotterdam
Door Jos Gabriëls
Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.