Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#scheepvaart
#onderwijs
#erfgoed
#recht
#kolonialisme
#archieven
#Tweede Wereldoorlog
#slavernij
#Gender
Gepubliceerd op 27-09-2013

Techniek, democratie en Europa: Techniekhistorici blikken vooruit tijdens de Tensions of Europe Conferentie in Parijs

Sommige onderwerpen waar techniekhistorici zich mee bezig houden lijken zo op het eerste oog wel heel specifiek. Binnen het Tensions of Europe-netwerk, bestaande uit ruim driehonderd techniekhistorici, onderzoekt men bijvoorbeeld zowel de geschiedenis van fietsverenigingen als die van Bulgaarse yoghurt. Dergelijke casussen passen echter altijd binnen een grotere historische, transnationale en politieke context. Dat werd opnieuw duidelijk op de laatste conferentie van het netwerk, dat plaatsvond van 19 tot 21 september in Parijs.

Stimuleren en reguleren van techniek: nu en in de toekomst

Het thema van de Tensions of Europe-conferentie, ‘Democracy and Technology’, leende zich goed voor het behandelen van grote vragen over het verleden, heden en de toekomst van technologie in een democratische samenleving. Hoe moet een overheid omgaan met technologische ontwikkelingen? Enerzijds wordt geroepen dat innovatie moet worden gestimuleerd, maar anderzijds is er de behoefte om de (potentieel) negatieve effecten van technologische ontwikkelingen te reguleren.

In hun visie op dit spanningsveld hadden de sprekers op de conferentie niet alleen oog voor het verleden, maar ook voor de toekomst. Wanneer men technologische ontwikkelingen bestudeert, lijkt vooruitblikken onvermijdelijk. De vraag is echter of – en hoe – historici hun kennis moeten overbrengen en inzetten om te leren van de geschiedenis. Hoewel Domique Pestre (EHESS) sceptisch was over de mogelijkheid te leren van geschiedenis, zag Johan Schot (TU Eindhoven) wel degelijk een maatschappelijke taak weggelegd voor techniekhistorici. Zij kunnen immers kiezen welke onderwerpen ze bestuderen en bepalen zelf hoe ze hun kennis verspreiden en de agenda beïnvloeden.

Techniek en de samenleving

De rol van techniek binnen een samenleving werd op de conferentie met verschillende thema’s geïllustreerd. Ruth Oldenziel (TU Eindhoven) liet in haar paper zien hoe fietsers zich wisten te verenigen en (letterlijk) de weg plaveide voor een latere technologische ontwikkeling: de auto. Verschillende andere papers belichtten vervolgens hoe infrastructuur en mobiliteit bijdragen aan maatschappelijke integratie, zowel op nationaal als internationaal niveau. Tevens werd op de conferentie het effect van transnationale uitwisseling van technische kennis en producten belicht, met name tussen Oost en West ten tijde van de Koude Oorlog. Zo liet Elitsa Stoilova (TU Eindhoven/Plovdiv University) zien hoe de industrialisering en de export van het productieproces van yoghurt bijdroegen aan de vorming van een nationale identiteit in Bulgarije.

Overheid, consument, expert en industrie

Naast de wisselwerking tussen samenleving en techniek was er in veel papers ook aandacht voor de relatie tussen verschillende actoren; experts, consumenten, overheid en industrie. Veel onderzoekers wezen er in hun presentaties op dat de scheidslijn tussen deze categorieën ambigu is. Met name de categorie van ‘expert’. Experts bevinden zich binnen universiteiten, bedrijven en de overheid en dienen zodoende vaak verschillende belangen. Analyses van hun strategische en vaak ook politieke rol bood in veel papers een interessante kijk op de gespannen relatie tussen democratie en technologie.

Enkele boeken uit de serie 'Making Europe'

De toekomst van het Tensions of Europe Netwerk

Een sterke kant van Tensions of Europe is dat het een grote diversiteit aan onderzoekers weet te verenigingen met een verscheidenheid aan nationale en disciplinaire achtergronden. Op het congres bleek dat niet alleen historici zich voor de onderwerpen interesseren maar ook juristen, sociale wetenschappers en politicologen. In een dergelijke brede context kan het echter moeilijk zijn om een duidelijke onderzoekslijn en thematiek te ontwikkelen.

Momenteel vangt er voor het Tensions of Europe netwerk een nieuwe periode aan. De zesdelige boekserie ‘Making Europe: Technology and Transformations, 1850-2000’ is afgerond en Johan Schot neemt afscheid als voorzitter. In zijn nieuwe baan als directeur van het Britse SPRU (Science and Technology Policy Research) zal Schot genoeg kansen krijgen om wetenschap dichter bij beleid te brengen. Wellicht is dit ook de weg die het Tensions of Europe netwerk moet inslaan. Een historische blik op de effecten van technologische vooruitgang lijkt immers juist in onze huidige hightech samenleving van groot belang.

Loes van Suijlekom, Huygens ING

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Wordt lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.