Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#scheepvaart
#onderwijs
#erfgoed
#recht
#kolonialisme
#archieven
#Tweede Wereldoorlog
#slavernij
#Gender
Gepubliceerd op 14-12-2016

Tussen land en zee: Holland?

Op vrijdag 11 december werd in de Koninklijke Bibliotheek het nieuwe nummer van Tijdschrift Holland gepresenteerd, met als thema de Hollandse maritieme identiteit als culturele constructie. Het dubbeldikke themanummer houdt zich bezig met vragen als ‘waar komt die identiteit vandaan?’ en ‘hoe heeft zij zich de afgelopen eeuwen ontwikkeld?’. Om de kwestie nog eens extra onder de aandacht te brengen werd de tijdschriftpresentatie gevolgd door een symposium met hetzelfde thema. Specialisten in uiteenlopende perioden leverden hun bijdrage, wat leidde tot een afwisselend programma en interessante discussies. Belangrijker nog, de middag leverde een pijnlijke vraag op: klopt er eigenlijk wel wat van die vermeende Hollandse maritieme identiteit?

Nieuwe perspectieven?
U zult zich misschien afvragen of er nog wel wat te onderzoeken valt aan die maritieme identiteit. Van zeehelden tot slavenschepen: alles is toch wel eens aan bod gekomen? Maritieme geschiedenis is in en is al anderhalve eeuw niet uit. Gijs Rommelse, redacteur van Tijdschrift Holland, licht toe dat juist de populariteit van ons maritieme verleden betekent dat we er kritisch naar moeten kijken. Het is een interessant spanningsveld tussen historische waarheid, culturele constructie en zelfbewustzijn, en het is hoog tijd dat maritiem historici zich daarin mengen. De agenda is gezet!

Maritieme identiteit: een complex begrip
De eerste aanzet wordt gedaan door Marco Mostert (Universiteit Utrecht). Voordat de Hollanders de Noordzee onveilig maakten speelden de Friezen een belangrijke rol in dit gebied – een gebied dat we overigens moeten onderscheiden van de gelijknamige maar kleinere hedendaagse provincie. Mostert laat zien hoe de Friezen en hun taal zich bewogen in een verrassend ‘internationale’ omgeving. De maritieme cultuur waar zij deel van uitmaakten spande van Plymouth tot Novgorod, en kenmerkt zich juist door het feit dat zij niet tot één politieke eenheid beperkt was.

Dit laat direct zien waar het probleem ligt: is die maritieme identiteit nu iets van het land, of van de zee? De maritieme identiteit waar Friese zeevaarders zich deel van voelden had misschien helemaal niet zoveel met Frisia te maken! Kunstenaar Marc Le Mair, laat zien hoe kunstenaars van de Gouden Eeuw tot nu de zee hebben geportretteerd. De indrukwekkende collectie zeegezichten, foto’s en video’s toont misschien nog het beste waar het wringt met die maritieme identiteit. Zij belichamen de fascinatie van ‘landrotten’ met het water, de trots van een handelsvolk op haar maritieme successen. Ook Anita van Dissel (UL) en Huibert Crijns (KB) bevestigen dit: van de naamgeving van passagiersschepen tot de fascinatie met het maritieme in vroegmoderne kranten, maritieme identiteit wordt toegeëigend door mensen die helemaal niet zo veel met het water van doen hebben!

Wordt vervolgd!
Daarmee zijn we terug bij het thema van de dag: de Hollandse maritieme identiteit als culturele constructie. Ook de afsluitende discussie houdt zich voornamelijk bezig met deze spanning tussen historische accuratesse en culturele verbeelding. Het panel bestaat, naast twee van de sprekers, uit Michiel van Groesen, Hein Klemann en Joke Korteweg. De vraag of het Hollandse collectieve zelfbewustzijn altijd sterk rond het maritieme gecentreerd is geweest lijkt bij hen tot het meeste intellectuele gewoel te leiden, maar nog lastiger wordt het wanneer we ons afvragen hoe Hollands maritieme verleden zich verhoudt tot de rest van haar geschiedenis, van Amsterdam als Magasin de l’Univers tot de Tweede Maasvlakte: het is een spanning die dichtbij ‘onze’ identiteit komt. Tegelijkertijd onderstreept dit het belang van dit soort discussies, en over één ding konden de aanwezigen het dan ook roerend eens zijn: we zijn nog lang niet uitgesproken!

Wouter de Vries
Het Scheepvaartmuseum/VU Amsterdam

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Wordt lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.