Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#scheepvaart
#onderwijs
#erfgoed
#archieven
#recht
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#inclusiviteit
#gender
#slavernij
Gepubliceerd op 26-02-2019

Verhaal van Putten: samen schrijven aan lokale geschiedenis

In opdracht van de gemeente Putten werkt Erfgoed Gelderland sinds eind 2017 aan het geschiedenisproject Verhaal van Putten. Daarvoor werkt de Gelderse erfgoedcoöperatie nauw samen met de Puttense historische gemeenschap. Soms proef je daar nog de onvrede over de positie van Putten en haar verleden in de landelijke geschiedschrijving. Het duurde lang voordat de razzia van Putten haar plek in de nationale geschiedschrijving veroverde[1]; en het stak dat de slachtoffers van de razzia wegens hun calvinistische achtergrond als makke lammeren werden afgeschilderd. Dat er over Putten landelijk weinig bekend was, of zelfs is, wordt deels goedgemaakt door de grote hoeveelheid lokaal aanwezige kennis.

De razzia van Putten
In de nacht van 30 september op 1 oktober 1944 vormde een aanslag van het lokale verzet het letterlijke startschot voor een van de grootste vergeldingsacties van de Duitse bezetter op Nederlands grondgebied. Putten werd voor de aanslag gestraft. Mannen uit het dorp, toevallige passanten en evacués uit Arnhem en omgeving werden op 2 oktober weggevoerd. Ruim 100 huizen gingen in vlammen op. Echtgenotes en kinderen bleven achter zonder man, vader, huis. De razzia kostte aan 552 mensen het leven, waarvan de meesten stierven in Duitse werkkampen.

Diverse monumenten, zoals ‘De Vrouw van Putten’, herinneren aan de razzia (Foto: Jan van de Lagemaat)

Dat zo’n groot deel van het toentertijd minder dan 10.000 zielen tellende dorp plotsklaps verdween, heeft logischerwijs zijn sporen nagelaten. Dat is ook zichtbaar in de geschiedschrijving over Putten. In 2008 nam Gérard Hollanders van het Puttens Historisch Genootschap het initiatief tot het schrijven van een Canon van Putten. Dit werk bevat vensters over de vroegst bekende bewoning, zo’n 6000 jaar geleden, tot halverwege de 20e eeuw. De Tweede Wereldoorlog en de razzia vormden het einde van de canon. Haast alsof sindsdien voor Putten de tijd stil was blijven staan. Daar komt nu verandering in.

75 jaar herdenken
Met het oog op de 75-jarige herdenking van de razzia, in oktober 2019, besloot de gemeente Putten het project Verhaal van Putten in leven te roepen. Lokale historici, oral history-interviewers en ooggetuigen schrijven samen geschiedenis. Begeleid door professionals verzamelen zij bestaande materialen, nemen ze oral history-interviews af en doen ze nieuw onderzoek. Dat gaat over kunst, verenigingsleven, het boerenbedrijf en nog veel meer. In veel verhalen is de razzia als een rode draad aanwezig. De twee lokale historische verenigingen, het Puttens Historisch Genootschap en Stichting Oktober 44 zijn nauw betrokken. De resultaten brengen in beeld welke impact de razzia heeft gehad, maar benadrukken ook dat de tijd niet stil is blijven staan.

De betrokkenen bij Verhaal van Putten, samen op het podium (Foto: Menno Everts/Gemeente Putten)

Een betrokken gemeenschap
Op 25 januari 2019 werd www.verhaalvanputten.nl gelanceerd. Een groot deel van de betrokkenen was daarbij aanwezig. De sterkhouders van de Puttense geschiedenis (het Historisch Genootschap, Stichting Oktober 44, historici Evert de Graaf en Gérard Hollanders), vertegenwoordigers van de gemeente en betrokken partijen. Maar ook de oral history-interviewers én -vertellers. Al met al 70 mensen, geïnteresseerd in het Puttense en/of eigen verleden. Een aantal sprekers gaf tekst en uitleg over hun deel van het project.[2] Hun werk is op de website te vinden.

Interviewer Froukje Broos draagt het verhaal van Tijs van den Brink voor (Foto: Menno Everts/Gemeente Putten)

Verhaal van Putten toont verhalen, digitale collecties, biedt historische fiets- en wandelroutes aan en maakt het mogelijk de canon te raadplegen. Daarnaast verwijst de website naar specialistische kennis die elders te vinden is. Dat alles in samenwerking met andere partijen. Lokale verenigingen leveren materiaal en schrijven mee. Plaatselijke media dragen het verhaal uit. Verhaal van Putten werkt samen met de VVV aan manieren om de geschiedenis van Putten aan toeristen te presenteren. www.verhaalvanputten.nl is, kortom, het beginpunt voor verdieping in de Puttense geschiedenis.

Lokale geschiedenis
Het belang van lokale geschiedschrijving is in de loop van de 20e eeuw door historici al onderkend. Het levert een mate van diepgang en menselijkheid op die in studies met een grotere reikwijdte haast niet bereikt kan worden. Door de lokale gemeenschap bij geschiedschrijving te betrekken en samenwerking te bevorderen, ontvouwen bovendien nieuwe mogelijkheden. Een betrokken gemeenschap draagt het geschiedverhaal uit en vormt een geïnteresseerd publiek. Daarnaast is er een mate van diversiteit in benaderingen en verhalen die in één studie doorgaans niet getoond kan worden. Valkuilen zijn er uiteraard ook. Zoals te persoonlijke betrokkenheid bij het onderwerp, of de kwetsbaarheid van oral history en herinneringen van inwoners als bronnen. Dit wordt ondervangen doordat de resultaten kritisch worden bekeken door verschillende experts.

Historicus Evert de Graaf vertelt over kunstenaars in Putten (Foto: Menno Everts/Gemeente Putten)

Verhaal van Putten bouwt op kennis die lokaal aanwezig is. Lokale historici en interviewers doen nieuw onderzoek en verzamelen bestaande informatie. Erfgoed Gelderland biedt een netwerk, specialistische kennis (ondersteuning door historici, collectiebeheerders, experts op gebied van (nieuwe) media, educatie) en praktische ondersteuning. Die gecombineerde krachten leveren een divers geheel aan verhalen, beelden en collecties op. Verhaal van Putten biedt ingangen voor allen die geïnteresseerd zijn in de geschiedenis van Putten, en geeft kenners van (een deel van) dat verleden de mogelijkheid om zelf bijdragen te leveren.

Enkele collectiestukken van Stichting Oktober 44 (Foto: Menno Everts/ Gemeente Putten)

Kijk mee
Verhaal van Putten is een project in ontwikkeling. De komende tijd worden veel meer verhalen en onderzoeken gepubliceerd. Rondom de 75-jarige herdenking van de razzia wordt het project aan een nog breder publiek gepresenteerd. Niet omdat de geschiedschrijving dan klaar is. Maar omdat dit een geschikte gelegenheid is om terug te kijken, naar de razzia en de hele Puttense geschiedenis. Hopelijk kijken jullie dan mee.

 

[1] O.a. omdat de materialen die door het RIOD na de oorlog werden verzameld, achter slot en grendel verdwenen. Pas toen enkele van ‘de teruggekeerden’ in de jaren 80 hun verhaal gingen doen (zie ook: Beatrice de Graaf, ‘De kunst van het weglaten’ https://www.historici.nl/longread-de-kunst-van-het-weglaten-hoe-het-geschieddidactische-concept-van-historische-significantie-historisch-onderzoek-verder-kan-brengen/) en Madelon de Keizer in 1998 Putten. De razzia en de herinnering publiceerde op basis van het materiaal van het RIOD werd er in grotere kring bekend wat er in oktober 1944 is gebeurd, en welke impact dat had.

[2] Een uitgebreid verslag van deze bijeenkomst is hier te vinden.


Elmar van de Ree is student geschiedenis aan de RU en stagiair bij Erfgoed Gelderland, Tim Stapel is historicus en projectmedewerker bij Erfgoed Gelderland
Alle artikelen van Tim Stapel en Elmar van de Ree
Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.