Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#scheepvaart
#onderwijs
#erfgoed
#archieven
#recht
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#inclusiviteit
#gender
#slavernij
Gepubliceerd op 10-06-2015

Verslag: Het gemiste (on)Verenigd Koninkrijk der Nederlanden

In de schaduw van de Brusselse Muntschouwburg kwamen historici, taal- en letterkundigen, en een ruim publiek van geïnteresseerden op vrijdag 29 mei bijeen. In een colloquium onderzochten zij hoe het nu zat met dat (on)Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Tweehonderd jaar na de noodlottige aria in de aangrenzende schouwburg waren de meningen in Brussel tussen Noord en Zuid veel minder verdeeld dan toen. Als twee ‘groentjes’ in de zaal, werden we het snel eens dat er zich tussen de auteurs van de feestelijk gepresenteerde bundel geen duidelijke Noord-Zuid breuklijn aftekende. We besloten daarop hun goede voorbeeld te volgen en dit ‘verenigd’ verslag neer te pennen.

Als doelstelling gold om vanuit het beginpunt in 1815 naar het Verenigd Koninkrijk te kijken en niet vanuit de mislukking in 1830. Door middel van een geïntegreerd onderzoek naar de werking van deze staat hadden de auteurs zich voorgenomen nostalgie en fatalisme te ontwijken. De hoofdvraag die geregeld terugkeerde gedurende het colloquium: stond de mislukking van het experiment van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden al niet in de sterren geschreven? Het debat werd geopend door emeriti Els Witte en Koen Tamse. Als auteurs van het nog steeds veelvuldig geciteerde referentiewerk Staats- en Natievorming in Willems’ I Koninkrijk, verrichtten zij in de jaren tachtig en negentig vernieuwend onderzoek dat rekening hield met de inzichten van de cultural turn. Witte en Tamse legden de nadruk op natievormende factoren – godsdienst, taal, cultuur, economie – die Willem I als instrumenten inzette om van zijn nieuwe staat een verenigde natie te maken. Net op die punten waren er veel spanningen tussen Noord en Zuid, en men kon zich dus afvragen of het fiasco van het Verenigd Koninkrijk al dan niet voorbeschikt was.

Anno 2015 onderzochten Gita Deneckere, Remieg Aerts en de andere auteurs van het ‘Onverenigd Koninkrijk’ opnieuw de periode 1815-1830. Het mislukken van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden is voor hen nadrukkelijk geen gemiste afslag in de geschiedenis. Over één ding was iedereen het eens: onze ‘verenigde’ periode was zeer kort, amper vijftien jaar, veel te kort voor een proces van natievorming. Want het ontwikkelen van een gezamenlijke politieke cultuur ging niet over één nacht ijs, het was een identiteit die moest rijpen. Bovendien is met het verschijnen van deze bundel eens temeer gebleken hoe onduidelijk het is wanneer historisch gezien sprake is van een natie. Moet dan de gehele bevolking doordrongen zijn van haar bestaan? Of is de betrokkenheid van intellectuele genootschappen reeds voldoende? Willem I zelf haalde het onderste uit de kan om dit project te doen slagen. Aan de hand van de gelaagdheid die de auteurs ontwaarden in het proces van staats- en natievorming toonden zij aan dat er nog veel onderzoek nodig is naar de oorzaken van desintegratie.

Onze nieuwsgierigheid naar de inhoud van het jubileumboek werd aangewakkerd door een aantal anekdotes. Marita Mathijsen-Verkooijen waagde zich op het gladde ijs van de tegenfeitelijke geschiedenis en nam ons mee in haar experimentele denkoefening hoe we vandaag – indien het koninkrijk nog zou bestaan – als Verenigde Koninkrijkers naar de geschiedenis zouden kijken en zouden reflecteren op de mislukte Brusselse revolutie in 1830. Gita Deneckere beschreef het Verenigd Koninkrijk zoals dat opgericht werd tijdens het Congres van Wenen niet langer als een ‘restauratiestaat’ maar als een ‘constructiestaat’. De bundel bevat verder een inhoudelijke primeur met een bijdrage over het politieke belang van de Groot-Nederlandse gedachte die opkwam na 1830. Niet vrij van ironie maakte een publieksvraag aan auteur Bruno de Wever duidelijk dat een gemeenschappelijk literair repertoire tussen 1815-1830 wellicht toen niet bestond, en zeker vandaag de dag niet meer bestaat.

Precies dit gebrek aan sporen van het (on)Verenigd Koninkrijk der Nederlanden verhoogt het belang van de periode 1815-1830. Volgens Remieg Aerts is, in een tijd waarin de natiestaat erodeert en waarin historische gegroeide grenzen in het centrum van de politiek-maatschappelijke discussie staan, de urgentie van dit en toekomstig onderzoek overduidelijk. Nadat Eurocommissaris Frans Timmermans verheugd het eerste exemplaar van dit jubileumboek ontving, verklaarde hij dat het historisch experiment van de Verenigde Nederlanden belangrijk kan zijn in het debat over Europese integratie. In de schaduw van het kruitvat waar de lont in 1830 insloeg, vormde deze hereniging een lichtpunt voor de toekomst en, voor even, leek het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden een groot gemis.

Carmen van Praet (Universiteit Gent) en Lauren Lauret (Universiteit Leiden)

 



Alle artikelen van Carmen van Praet & Lauren Lauret
Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.