Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#scheepvaart
#onderwijs
#erfgoed
#archieven
#kolonialisme
#recht
#Tweede Wereldoorlog
#gender
#inclusiviteit
#slavernij
Gepubliceerd op 16-11-2015

Verslag: Presentatie en afsluiting onderzoeksproject BINT op donderdag 29 oktober te Utrecht

Bedrijfsgeschiedenis is populair. Niet zelden blijven de historische wetenswaardigheden echter verscholen in singuliere bedrijfsmonografieën. Dat moet anders, dachten de initiatiefnemers van het nationale onderzoeksprogramma ‘Bedrijfsleven in Nederland in de Twintigste Eeuw’ (BINT). In samenwerking met onderzoekers van het Nederlands Economisch Historisch Archief, de Erasmusuniversiteit Rotterdam en de Universiteit Eindhoven zijn met behulp van zoveel mogelijk bestaande bedrijfsmonografieën, maar ook van nieuw onderzoek de belangrijkste ontwikkelingen van het Nederlandse bedrijfsleven in de gehele afgelopen eeuw in kaart gebracht. Donderdag 29 oktober 2015 werd het BINT-project met de publicatie van de laatste twee van de in totaal zeven monografieën na 13 jaar afgesloten.

National Business Systems
BINT onderzocht in zeven deelprojecten de karakteristieken van het Nederlandse business system, mede onder invloed van institutionele veranderingen in de twintigste eeuw. Op de achtergrond speelt hier de grotere vraag, opgeworpen door de politieke economen Peter Hall en David Soskice, welke verschillende vormen kapitalistische systemen aan kunnen nemen. Hall en Soskice onderscheiden de liberale markteconomie (typisch voor de Verenigde Staten) en de gecoördineerde markteconomie (waarvoor Duitsland symbool staat). In welk systeem past Nederland? Is er ruimte voor aanpassing en verandering in de twintigste eeuw? En maakt het voor de economische groei eigenlijk uit welk business system wordt gevolgd?

Zeven deelstudies
Stuk voor stuk laten de deelstudies zien dat Nederland in de twintigste eeuw ontwikkelde van een liberale markteconomie, in een gecoördineerde economie na de Eerste Wereldoorlog, om vanaf de jaren ’80 weer meer liberale markteconomische trekken te vertonen. Bedrijven pasten als gevolg van de veranderende institutionele context hun strategieën aan, maar hebben deze ook mede vormgegeven. Tenslotte moet geconstateerd worden dat geen van de business systems competitievere bedrijven opleverde. Voor de mensen zelf maakte het type systeem echter wel uit. In een liberaal systeem kan sprake zijn van uitsluiting. In een gecoördineerd systeem worden arbeiders ten koste van de marktwerking beschermd.

Geld en macht
Abe de Jong en Gerarda Westerhuis bestudeerden hoe ondernemers hun bedrijven managen. Hiervoor verzamelden zij gegevens van alle beursgenoteerde bedrijven in de twintigste eeuw. Hoeveel familiebedrijven waren er? Hoe groot is de raad van bestuur? Welke bedrijven deelden een commissaris? Hoe stonden bedrijven er financieel voor? De enorme dataset maakt duidelijk dat het aantal (beursgenoteerde) bedrijven in Nederland afnam. Wel werden die bedrijven groter, en werden zij vaker gefinancierd met vreemd kapitaal. Toch verdwenen de meer gecoördineerde marktstructuren niet. Beschermingsconstructies, zoals certificering en administratiekantoren, komen regelmatig voor. Werden deze structuren vroeger gebruikt om de aandeelhouders te beschermen, tegenwoordig dienen zij hen juist in hun macht te beknotten.

Overheidsbeleid en het Nederlandse bedrijfsleven
Jan Peet en Erik Nijhof presenteerden hun boek ‘Een voortdurend experiment’, waarin zij laten zien dat het nationaal overheidsbeleid werd ingegeven door (onbewuste) paradigmaverschuivingen. Terwijl in de jaren ’30 de crisis als van voorbijgaande aard werd beschouwd, bleek overheidsingrijpen uiteindelijk toch noodzakelijk. Onder de noemer van ‘crisismaatregelen’ ontvingen bedrijven staatssteun, en kon de arbeidersstand rekenen op uitkeringen en werkverschaffing. De ordening van de Nederlandse economie bleek mensenwerk en werd structureel van aard. Niettemin erkennen de auteurs dat beleid ook wordt ingeperkt door institutionele omstandigheden. Nederland is als kleine open economie sterk afhankelijk van de wereldmarkt, terwijl ook de consensusdemocratie effect heeft op de uiteindelijke vorm en reikwijdte van sociaaleconomisch beleid. De bestudering van historisch sociaal economisch beleid kan volgens de auteurs een lerend vermogen genereren, waarmee in de toekomst betere afwegingen gemaakt kunnen worden voor nieuw beleid.

Winst
Corporate Governance, kartelvorming en overnames, innovatie, multinationals, sociaaleconomisch beleid, arbeidsverhoudingen en de middenstand komen allemaal aan bod in het prachtige overzicht dat BINT biedt. Het project voorzag het sterk versplinterde onderzoeksveld in Nederland van een onderzoeksagenda en heeft in die afgelopen 13 jaar hopelijk een stevig fundament gelegd voor verder onderzoek.

Joep Schenk, Universiteit Utrecht

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.