Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#scheepvaart
#onderwijs
#erfgoed
#recht
#archieven
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#inclusiviteit
#gender
#slavernij
Gepubliceerd op 21-11-2016

Verslag seminar ‘Inspiratie uit de verte: Reacties op de Russische Revolutie in de Nederlandse wereld’

Op 17 november vond in het Amsterdamse Spinhuis, de nieuwe locatie van het Huygens ING, het seminar ‘Inspiratie uit de verte: Reacties op de Russische Revolutie in de Nederlandse wereld’ plaats. De aanleiding voor de bijeenkomst was uiteraard de aanstaande honderdste verjaardag van de revolutie, die internationaal en in eigen land ongetwijfeld tot een stroom van publicaties en herinterpretaties zal leiden.

Het seminar bracht een bont gezelschap samen van specialisten in de geschiedenis van socialisme en arbeidersbeweging, en van ‘liefhebbers’ die zich doorgaans met heel andere onderwerpen en periodes bezighouden (de categorie waar ook ondergetekende toe behoort). Het thema van de dag behoorde in de afgelopen jaren niet bepaald tot de mode-onderwerpen onder Nederlandse historici, maar het seminar liet zien dat het onderzoek zeker niet heeft stilgestaan. Met behulp van heel verschillende historiografische benaderingen – van cultuurgeschiedenis via politieke geschiedenis naar sociale-bewegingsgeschiedenis – belichtten de sprekers verschillende aspecten van de receptie van en herinnering aan de Russische Revolutie in Nederland en de Nederlandse koloniën.  


Dennis Bos (Foto: Pepijn Brandon)

De Leidse promovendus Wouter Linmans opende de dag met een minutieuze beschrijving van de mythevorming over de revolutionaire demonstratie bij de cavaleriekazerne in de Amsterdamse Sarphatistraat, waarbij op 13 november 1918 vier doden vielen. De organisatoren hadden de demonstratie bedoeld als het openingsschot van een Nederlandse revolutie. In plaats daarvan ging ze de geschiedenis in als de dag waarop communistenleider David Wijnkoop bij een chique burgerhuis om een glaasje water zou hebben gevraagd om van de schrik van de schietpartij te bekomen. Linmans reconstrueerde met zorg hoe het verhaal van het glaasje water tot stand kwam, en waarom zelfs de Nederlandse communisten de opzienbarende gebeurtenissen van november 1918 later liever vergaten. Matthias van Rossum van het IISG besprak in de openingssessie de spanning tussen racistische en internationalistische strategieën die door de verschillende bonden voor zeelieden gevoerd werden tegenover Aziatische arbeiders.

In de tweede sessie stond de beeldvorming van de revolutie binnen linkse politieke stromingen centraal. Ron Blom van het Amsterdamse Stadsarchief beschreef hoe in de eerste jaren na 1917 Nederlandse communisten vaak een zelfverzekerde, om niet te zeggen arrogante toon aansloegen tegenover de Russische bolsjewieken. Omdat zij zich net als de Russische partij al vroeg hadden afgesplitst van de officiële sociaaldemocratie, voelden de Nederlandse communisten zich op zijn minst de gelijke van Lenin en de zijnen. Op het tweede congres van de Communistische Internationale in 1920 gaf Wijnkoop duidelijk lucht aan die opvatting, en kreeg er van zwaargewichten zoals Lenin, Radek, Boecharin en de Duitse Paul Levi stevig van langs. Interessant aan dit verhaal is dat tot ver na de Russische revolutie communisten in een land als Nederland min of meer onafhankelijk hun standpunt bepaalden tegenover Moskou. Dat gold natuurlijk nog extra voor linkse activisten die ideologisch sterk van mening verschilden met de Russische bolsjewieken. Bert Altena schetste de enorme diversiteit aan houdingen tegenover de revolutie onder Nederlandse anarchisten. Sommigen juichten de gebeurtenissen toe, anderen zoals de veteraan van de ‘oude beweging’ Domela Nieuwenhuis uitten hun afkeer van het geweld waarmee de revolutie gepaard ging. Dennis Bos (Universiteit Leiden) onthulde in deze sessie waar, wanneer en door wie in Nederland voor het eerst de bekende hamer en sikkel werd geïntroduceerd. Het leverde een interessant overzicht op over de geschiedenis van een van de meest herkenbare en succesvolle politieke symbolen van de twintigste eeuw.


Foto: Pepijn Brandon

Traditioneel was de receptiegeschiedenis van de Russische Revolutie vaak sterk nationaal gericht. Om dat te doorbreken werd in de derde sessie van dit seminar uitgebreid aandacht besteed aan de invloed van de revolutie in Indonesië en Suriname. Deze invloed was zeker niet volledig gescheiden van de invloed in Nederland. Klaas Stutje (IISG) besprak hoe al bestaande tegenstellingen tussen uit Nederland afkomstige socialisten in Indonesië over de houding ten opzichte van de gekoloniseerde bevolking op scherp kwamen te staan in 1917. Karwan Fatah-Black (Universiteit Leiden) liet op zijn beurt zien hoe contacten met Nederlandse en Indonesische communisten vormend waren voor het werk van de bekende Surinaamse antikoloniale schrijver Anton de Kom, en hoe vooral in de afgelopen decennia deze invloed structureel uit de geschiedenis is geschreven. Rianne Subijanto (SUNY) wist, ondanks dat zij haar paper via Skype-verbinding moest presenteren, het publiek te boeien met haar gedegen onderzoek naar de rol van publieke bijeenkomsten, liedjes en andere vormen van ideeënoverdracht onder ‘gewone’ aanhangers van de communistische beweging in Indonesië. Daarnaast besprak ze de relatie tussen de communistische partij (PKI) en de linkervleugel van de religieuze antikoloniale beweging Sarekat Islam.


Rianne Subijanto via Skype (Foto: Pepijn Brandon)

De dag werd beëindigd met observaties van Marcel van der Linden (IISG), die de Nederlandse reacties op de Russische Revolutie in vergelijkend en langetermijnperspectief plaatste. De presentaties tijdens het seminar zullen de basis vormen voor een themanummer dat bij de honderdste verjaardag van de Russische Revolutie zal verschijnen in het Tijdschrift voor Geschiedenis.

 

Dr. Pepijn Brandon
VU Amsterdam/IISG

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.