Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#erfgoed
#scheepvaart
#onderwijs
#archieven
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#recht
#gender
#inclusiviteit
#slavernij
#natuur en milieu
Gepubliceerd op 23-01-2013

Verslag Studiedag Digitale Geschiedenis

Op 7 januari organiseerden KNHG en Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis een studiedag Digitale Geschiedenis. Doel van deze goedbezochte dag was om te discussiëren over methodologische en epistemologische veranderingen in historisch onderzoek als gevolg van de opkomst van nieuwe technologieën en de beschikbaarheid van digitaal bronnenmateriaal. Met discussanten bij iedere lezing en in totaal zo’n 50 deelnemers was er eigenlijk tijd tekort om alle opgeworpen vragen te behandelen.

In zijn openingswoord betoogde Lex Heerma van Voss, directeur van het Huygens ING, dat de impact van digitalisering onontkoombaar is. Historici kunnen echter de mogelijkheden nog niet goed overzien en beheersen vaak ook de benodigde nieuwe methoden nog niet. De studiedag vervolgde met een inleidende lezing van de organisator (tevens schrijver van dit artikel) waarin het huidige debat omtrent digitale geschiedenis werd gehistoriseerd met een overzicht van de geschiedenis van computergebruik in de geesteswetenschappen en historisch onderzoek. Ook de terminologische overgang naar wat tegenwoordig digital humanities heet werd besproken. Verklaarde voorstanders van digital humanities menen soms dat er sprake is van een paradigmawisseling: geschiedschrijving zou wetenschappelijker worden, want meer geënt op controleerbare procedures zoals men die in de natuurwetenschappen kent. Dergelijke claims over veranderingen in historische kennisproductie roepen bij meer traditioneel ingestelde onderzoekers de angst op dat het vak tot data crunching wordt gereduceerd waarbij het narratieve aspect teloor zal gaan, een angst die overigens teruggaat tot de beginjaren van history and computing in de jaren ’60.

Digitale geschiedenis werd in de opening van de studiedag vooral als een (methodologische) benadering gedefinieerd en niet als apart veld of subdiscipline, dit in weerwil van het in Nederland gemunte begrip ‘historische informatiekunde’ waarvan de bedenkers wel degelijk een aparte subdiscipline voor ogen hadden. Ook werd er ingegaan op de balans tussen analoog en digitaal, niet alleen qua bronnenmateriaal maar ook analyse en bronnenkritiek, waar de hedendaags historicus mee te maken heeft. De hedendaagse historicus is goed analoog onderlegd maar zal stevig digitaal bijgeschoold moeten worden. In de toekomst zal hybriditeit voorop staan.

Nadat de bredere kaders van de dag geschetst waren, werd in een achttal lezingen zowel op de theorie als praktijk van digitale geschiedenis ingegaan. Daarbij kwamen zeer uiteenlopende aspecten aan de orde. Zo hield Chiel van den Akker (VU) een pleidooi voor de online dialoog als een belangrijke nieuwe vorm van academische geschiedschrijving.  Fien Danniau (Universiteit Gent) ging in op een ander cruciaal aspect, namelijk de manier waarop het internet de relatie tussen historici en hun publiek verandert; niet alleen biedt het internet ongekende kansen om het grote publiek te bereiken, datzelfde publiek doet actief mee aan online geschiedschrijving. Volgens Danniau is het aantal online bronnen omgekeerd evenredig aan de hoeveelheid historische betekenisgeving. Er is nog veel werk aan de winkel voor digitale historici in het aanreiken van methodes, context en interpretaties om daarmee historische betekenisgeving online mede vorm te geven. Daarnaast kwam in de papers van Peter Heyrman (KU Leuven) en Christophe Verbruggen (Universiteit Gent) ook de vraag aan de orde hoe online erfgoed überhaupt georganiseerd kan worden en hoe men een digitale onderzoeksinfrastructuur het best kan opzetten.

In de tweede helft van het programma werd vooral de praktijk van digitaal historisch onderzoek belicht. Hinke Piersma en Kees Ribbens (NIOD) lichtten hun ervaringen met twee digitaal-historische projecten toe en bespraken de mogelijkheden maar ook uitdagingen van digitaal historisch onderzoek: hoe formaliseer je onderzoeksvragen op zo’n manier dat een computer ermee aan de slag kan? En hoe ga je om met impliciete verwijzingen in teksten die door een mens wel herkend kunnen worden maar waarbij een computer getraind zal moeten worden? Ook Rik Hoekstra (Huygens ING) liet in zijn toelichting op de representativiteit van het Biografisch Portaal voor biografisch/prosopografisch onderzoek zien welke mogelijkheden en beperkingen er kunnen zijn bij gebruik van bepaalde online informatiebronnen. Yannick van Loon (KU Leuven) ging vervolgens in op de vraag hoe de veelvoud aan relevante digitale informatie voor historisch onderzoek online georganiseerd kan worden, aan de hand van het Jesuitica portal. Als sluitstuk van de dag braken Rens Bod en Andreas van Cranenburgh (UvA) een lans voor het gebruik van in de literatuurwetenschap ontwikkelde tekstanalysemethoden in historisch onderzoek.

Zoals eerder resulteerde ook deze slotlezing in een stevige discussie over de zin en onzin van digitale methodieken en de vermeende uniciteit van historisch onderzoek. Dit was precies de bedoeling van de studiedag. Duidelijk werd zowel het grote enthousiasme bij velen als ook een zekere schroom bij anderen om het digitale tijdperk met al zijn mogelijkheden te omarmen. Duidelijk werd ook dat een integratie van analoog en digitaal onontkoombaar is evenals een stevige en open discussie over hoe het vak van historicus in de 21e eeuw verandert. De studiedag gaf hiertoe een prima aanzet die ongetwijfeld vervolg zal vinden.

Gerben Zaagsma (Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis)

Meer informatie over de studiedag, inclusief powerpoints van de meeste lezingen, biografieën van de sprekers en  abstracts, vindt u op de website: www.digitale-geschiedenis.nl.
 

Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.