Historici.nl





#opstand
#cultuur en kunst
#politiek en bestuur
#maatschappij
#wetenschap en techniek
#oorlog en krijgsmacht
#economie en financiën
#kerk en religie
#overzeese gebieden
#erfgoed
#scheepvaart
#onderwijs
#archieven
#kolonialisme
#Tweede Wereldoorlog
#recht
#gender
#inclusiviteit
#slavernij
#natuur en milieu
Gepubliceerd op 22-12-2016
Door Rene Spork

Want er komen andere tijden… grimmige tijden?

Als historici om hun mening wordt gevraagd, dan is het goed mis in de wereld. Na de Brexit en de verkiezing van Donald Trump als president van Amerika blijkt het boze volk redeloos en zijn de (zelfbenoemde) weldenkenden reddeloos. Doei meneer de historicus vertel eens even… wat is er aan de hand? Historici zijn wellicht niet bij uitstek geschikt om het heden te duiden, maar wel het verleden, mogelijk tot beter begrip van het heden. Historicus Simon Schama doet wat van hem verwacht wordt en vergelijkt de opkomst van Trump met de opkomst van het fascisme en dat is hem op veel kritiek komen te staan. Hij is in elk geval verontwaardigd en ongerust. Zijn collega-historici roept hij op verantwoordelijkheid te nemen en zich uit te spreken. Waartegen?

De vergelijking die Schama trekt roept het volgende schema op: er is crisis, nu wellicht herstel, maar het volk profiteert niet en kiest teleurgesteld een sterke populistische man die democratische waarden aan zijn fascistenlaars lapt. De man belooft beterschap, maar kijk uit: onze democratische instituties zijn in gevaar en we moeten niet naïef zijn.

Dit scenario hebben we eerder gezien. Zie de ondergang van de Weimar Republiek. En dus? Trump een kogel door zijn kop schieten, want voorkomen is beter dan blussen? Daar zijn we natuurlijk veel te beschaafd voor. We zijn niet voor niets weldenkend en ach, zit er ook niet iets positiefs aan de verkiezing van Donald Trump? De tegenkrachten kunnen zich nu beter mobiliseren, hij houdt het bovendien nog geen 4 jaar vol en dan zal het volk zien dat stemmen op een populist geen oplossing biedt en blijft alles weer bij het oude.

Volgens economisch historicus Jan Luiten van Zanden kan de overwinning van Trump bovendien in het bijzonder voor de werkende klasse een positieve wending zijn. ‘In de negentiende eeuw gebeurde dat ook. Na verzet van de werkende klasse ging de elite zich meer zorgen maken over armoede’ (NOS.nl 28 november). Tja, zo beschouwd zou je zeggen: laat maar uitrazen, het tij keert zich vanzelf. Zou het?

Meer hout snijdt de beschouwing van Eelco Runia, historicus en psycholoog, in de NRC van 17/18 december 2016. ‘Weldenkenden die al netwerkend door het leven glijden en de regels van het spel naar hun hand zetten, zijn zich er nauwelijks van bewust hoe geprivilegieerd ze zijn. Maak je deel uit van het oude speelveld, dan voorzie je slecht het nieuwe.’ ‘Het nieuwe’ is volgens Runia een heuse revolutie. In zijn visie is de verkiezing van Trump geen tijdelijke terugval, een signaal tegen globalisering en vooruitgang, maar betreden we een geheel nieuw speelveld. De reactie van de weldenkenden is veelzeggend. Hillary Clinton had meer stemmen en had dus eigenlijk de verkiezing moeten winnen. Runia gebruikt voor die opvatting het begrip ‘entitlement’. Het gevoel van de geprivilegieerden dat de overwinning hen feitelijk ‘toekwam’, alsof ze er vanzelfsprekend recht op hebben. Runia vergelijkt die weldenkenden (mensen zoals u en ik) met de Florentijnse humanisten van de 15e/16e eeuw die zich geen raad wisten met de ‘Trumps’ van hun tijd: Cesare Borgia en Paus Julius II. De adellijke privileges van het Ancien Regime in de 18e eeuw, om een andere vergelijking te trekken, waren ook lange tijd vanzelfsprekend, tot de Franse Revolutie (u weet wel, met die guillotine).

Het is overigens niet zo dat de bevoorrechten geen oog hebben voor de slachtoffers in de maatschappij, maar ze vertalen dat in mededogen, niet in een verandering van het systeem en daar komen de ‘Trumps’ (Trump, Farage, Beppe Grillo, Heinz-Christian Strache, Le Pen enzovoort) om de hoek kijken. Runia spreekt van een blinde drang tot verandering, los van het welbegrepen eigenbelang. ‘It’s the stuff revolutions are made off.’

Zo beschouwd gaan we andere tijden tegemoet, wellicht grimmige tijden. Bob Dylan, de kampioen van de oudere weldenkenden, zong het al: the times the are a changin’. Hij kreeg net op tijd de nobelprijs voor literatuur. Een tijdperk is afgesloten, een ander onbekend tijdperk treedt aan, met schreeuwers in plaats van poëten. U en ik kunnen het tij niet keren.  Je kunt je je hele leven met geschiedenis bemoeien, het wordt pas spannend als de geschiedenis zich met jou bemoeit. Hoe het afloopt weten we pas achteraf.


René Spork (23-09-1955) werkzaam bij Stadsarchief Rotterdam als projectmanager publieksbereik. Heeft geschiedenis gestudeerd aan de School voor Taal en Letterkunde in Den Haag en daarna de archiefopleiding gevolgd. Werkzaam geweest onder meer bij Ministerie Buitenlandse Zaken, Nationaal Archief (toen nog Algemeen Rijksarchief), Gemeentearchief Den Haag en Stadsarchief Rotterdam. Hoofdredacteur Archievenblad 2012-2016.
Alle artikelen van Rene Spork
Historici.nl
Het KNHG is de grootste organisatie van professionele historici in Nederland. Het biedt een platform aan de ruim 1100 leden en aan de historische gemeenschap als geheel. Word lid van het KNHG.
Historici.nl
Terug naar de bron: de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie. Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.